Ζωγραφική

Ζωγραφική

Στο Άγιον Όρος είναι συγκεντρωμένα τα περισσότερα δείγματα ζωγραφικής από τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά χρόνια, σε ψηφιδωτά, τοιχογραφίες και φορητές εικόνες και μάλιστα απαράμιλλης ζωγραφικής τέχνης. Στο Όρος άκμασαν δυο ζωγραφικές σχολές, η μακεδονική (13ος-14ος αι.) και η κρητική σχολή (16ος αι.). Η ζωγραφική παραγωγή θα είναι πλούσια και τους επόμενους αιώνες όμως δεν βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με εκείνο που καθιέρωσαν οι προηγούμενες σχολές.

Χαρακτηριστικά της μακεδονικής σχολής είναι ο ρεαλισμός των εξωτερικών μορφών και η απόδοση των συναισθημάτων των μορφών. Οι συνθέσεις είναι πολυπρόσωπες και οι συνθέσεις έχουν προοπτική. Ο κυριότερος εκπρόσωπος της μακεδονικής σχολής είναι ο Μανουήλ Πανσέληνος, ο οποίος ζωγράφισε τις τοιχογραφίες του ναού του Πρωτάτου στις Καρυές. Σπαράγματα της τέχνης του μπορεί να θαυμάσει κανείς στην Τράπεζα της μονής Μεγίστης Λαύρας, όσο και στο καθολικό της
μονής Βατοπαιδίου. Ο ίδιος καλλιτέχνης είχε φιλοτεχνήσει και άλλους ναούς, αλλά τα έργα του αναζωγραφίστηκαν στο πέρασμα των αιώνων. Άλλοι σημαντικοί εκπρόσωποι της μακεδονικής σχολής είναι ο Μιχαήλ Αστραπάς και ο Ευτύχιος που εικονογράφησαν το καθολικό της μονής Χιλανδαρίου.

Οι φορητές εικόνες της εποχής αυτής προέρχονται από τα μεγάλα καλλιτεχνικά εργαστήρια της Βασιλεύουσας και της Θεσσαλονίκης. Οι περισσότερες απεικονίζουν το Χριστό και την Παναγία και βρίσκονται κυρίως στις μονές Χελανδαρίου, Παντοκράτορος, Ιβήρων, Βατοπαιδίου και Μεγίστης Λαύρας. Ιδιαίτερη κατηγορία εικόνων αυτής της περιόδου είναι οι αμφιπρόσωπες, εικόνες με διαφορετικές παραστάσεις και στις δυο πλευρές.

Τα ψηφιδωτά αυτής περιόδου που σώζονται ως τις μέρες μας είναι πολύ λίγα. Συνήθως είναι εικόνες μικρού μεγέθους, φτιαγμένες από πολύ μικρές ψηφίδες. Ιδιαίτερα αξιόλογες είναι δυο ψηφιδωτές εικόνες του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Δημητρίου στη μονή Ξενοφώντος.

Τον 16ο αι. κάνουν την εμφάνισή τους στο Άγιον Όρος οι εκπρόσωποι μιας άλλης ζωγραφικής σχολής, της κρητικής. Η εικονογραφία είναι πιο αυστηρή και οι μορφές είναι ασκητικές. Σκοπός η πλήρης απόδοση του εσωτερικού μεγαλείου. Κύριος εκπρόσωπος της σχολής αυτής είναι ο Θεοφάνης από την Κρήτη που φιλοτέχνησε τις τοιχογραφίες στα καθολικά των μονών Μεγίστης Λαύρας και Σταυρονικήτα και στην Τράπεζα της δεύτερης μονής καθώς και πλήθος φορητών εικόνων. Άλλοι σημαντικοί εκπρόσωποι της κρητικής σχολής είναι ο Τζώρτζης που ζωγράφισε το καθολικό της μονής Δοχειαρίου και ο Αντώνιος που ζωγράφισε το παλαιό καθολικό της μονής Ξενοφώντος. Από άλλους ζωγράφους μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας που όμως μας είναι άγνωστοι έχουν ζωγραφιστεί πλήθος ναών, παρεκκλησίων και Τραπεζών.

Φορητές εικόνες δείγματα της κρητικής σχολής σώζονται σε όλες σχεδόν τις μονές του Αγίου Όρους. Εκτός από τον Θεοφάνη που αναφέραμε παραπάνω, σημαντικοί εκπρόσωποι της κρητικής σχολής που φιλοτέχνησαν φορητές εικόνες είναι ο Ευφρόσυνος, ο Μιχαήλ Δαμασκηνός, ο Κωνσταντίνος Παλαιόκαπας, κ.α.

Τον 18ο αι. η ποιότητα της ζωγραφικής παραγωγής πέφτει. Προσκαλούνται να δουλέψουν στο Όρος καλλιτέχνες από την Ήπειρο, όπως ο Δαβίδ ο Σελληνιζιώτης και από την Γαλάτιστα της Χαλκιδικής, οι οποίοι είχαν ενσωματώσει πολλά λαϊκά στοιχεία στην τέχνη τους. Εικονογράφησαν πολλούς ναούς μονών (Καρακάλλου, Βατοπαιδίου) και σκητών (Καυσοκαλύβια). Επίσης την ίδια εποχή εργάστηκε στο Άγιον Όρος και ο Διονύσιος εκ Φουρνών της Ευρυτανίας, ο οποίος θαύμαζε τον Μανουήλ Πανσέληνο και προσπάθησε να μιμηθεί την τέχνη του. Από τα μέσα του 19ου αι. και μέχρι την δεύτερη δεκαετία του 20ου αι. η έλευση δεκάδων χιλιάδων Σλάβων μοναχών στο Άγιον Όρος και το κτίσιμο εκατοντάδων νέων παρεκκλησιών είχε ως αποτέλεσμα την παραγωγή χιλιάδων εικόνων για να τοποθετηθούν στα παρεκκλήσια αυτά και τοιχογραφιών που ακολουθούσαν τα πρότυπα της ρωσικής εικονογραφίας.

Kindly Bookmark this Post using your favorite Bookmarking service:
!-