Κατάφαση καί απόφαση

ΚΑΤΑΦΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΑΤΑ THN ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΤΕΡΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

 ΓΕΩΡΓΙΟΥ Δ. ΜΑΡΤΖΕΛΟΥ

 Εισαγωγή

Ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της θεολογίας των Πατέρων της Εκκλησίας, όταν αναφέρονται στην έννοια του Θεού, στη σχέση του με τον κόσμο ή ακόμη και στις θεωτικές εμπειρίες τους, είναι ο καταφατικός και αποφατικός τρόπος, με τον οποίο τις περιγράφουν. Κι’ αυτό γιατί, η διάκριση μεταξύ ακτίστου Θεού και κτιστού κόσμου δεν αποτελεί για τους Πατέρες απλώς και μόνο μια οντολογική διάκριση, την οποία αποδέχονται, χωρίς να συνειδητοποιούν τις άμεσες και βαθύτερες γνωσιολογικές συνέπειες και προεκτάσεις της. Και η αμεσότερη γνωσιολογική συνέπεια της οντολογικής αυτής διακρίσεως είναι ότι, καίτοι ο άκτιστος Θεός σχετίζεται πραγματικά με τον κτιστό κόσμο μέσω των ενεργειών του και  γίνεται γνωστός από αυτές κατά την εκδήλωσή τους στην κτίση και στην ιστορία, εντούτοις κατά την ουσία του, τη φύση και τον τρόπο των ενεργειών του, καθώς και τον τρόπο της υπάρξεώς του ως Τριάδας προσώπων, παραμένει τελείως υπερβατικός και απρόσιτος.

 Υπό την έννοια αυτή  ο Θεός για τους Πατέρες είναι εν ταυτώ γνωστός και άγνωστος, ρητός και άρρητος, αποκεκαλυμμένος και κεκρυμμένος, «Deus revelatus» και «Deus absconditus» ή  «Deus secretus» και «Deus publicus», όπως θα έλεγε χαρακτηριστικά ο ιερός Αυγουστίνος .
Οι δύο αυτές γνωσιολογικές όψεις του Θεού αποτέλεσαν τη βάση, πάνω στην οποία οι Πατέρες οικοδόμησαν δυό διαφορετικές και φαινομενικά αντίθετες οδούς θεολογίας: την καταφατική και την αποφατική. Η καταφατική οδός ή καταφατική θεολογία, όπως λέγεται συνήθως, αναφέρεται στην προσιτή, καταληπτή και γνωστή όψη του Θεού, ενώ η αποφατική οδός ή αποφατική θεολογία αναφέρεται στην απρόσιτη, ακατάληπτη και άγνωστη όψη του. Η ανάπτυξη των δύο αυτών θεολογικών οδών συνδέεται στενά με την ακμή της πατερικής θεολογίας και χαρακτηρίζει σχεδόν όλους τους μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας. Εκείνοι όμως που ανέπτυξαν ιδιαίτερα τις δύο αυτές θεολογικές οδούς και τόνισαν τη σημασία τους για την ίδια την ουσία και το περιεχόμενο εν γένει της θεολογίας είναι κυρίως οι Καππαδόκες Πατέρες, Μ. Βασίλειος, Γρηγόριος Θεολόγος και Γρηγόριος Νύσσης, ο Διονύσιος Αρεοπαγίτης, ο Μάξιμος ο Ομολογητής, ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος και ο Γρηγόριος ο Παλαμάς.

 α. Έννοια και γνωσιολογική σημασία της καταφατικής και της αποφατικής θεολογίας

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>