Δογματική και συμβολική θεολογία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Δογματική Θεολογία - Πρόλογος

Δογματική Θεολογία Μέρος πρώτον

Δογματική Θεολογία Μέρος δεύτερον

Δογματική Θεολογία Μέρος τρίτον

Δογματική Θεολογία Μέρος τέταρτον

Δογματική Θεολογία Μέρος πέμπτον

Δογματική Θεολογία Μέρος έκτον

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το ανά χείρας δοκίμιον εγράφη πρωτίστως δια τας διδακτικάς ανάγκας των φοιτητών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εις τα μαθήματα της Δογματικής και Συμβολικής θεολογίας.

Το έργον τούτο διαιρείται εις δύο τόμους, εκ των οποίων ο Β' τόμος είναι ο σπουδαιότερος, εφ' όσον αποτελείται από τα κυριώτερα επίσημα δογματικά και συμβολικά κείμενα της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας. Το Α' μέρος του Β' τόμου συμπεριλαμβάνει κείμενα Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων και το Β' μέρος ωρισμένα αποσπάσματα εκ των συγγραμμάτων των Πατέρων, ασχολούμενα ειδικώς με τα διαληφθέντα εν τω δοκιμίω τούτω θέματα.

Ο Α' τόμος διαιρείται εις 2 μέρη.

Μέρος Α'. Αι προϋποθέσεις των Δογμάτων των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων.

Μέρος Β'. Η περί Αγίας Τριάδος διδασκαλία.

Τα κείμενα του Β' τόμου καλύπτουν τας βασικάς ανάγκας των μαθημάτων της τε Δογματικής και της Συμβολικής και αποτελούν την απαραίτητον προϋπόθεσιν εκμαθήσεως της δογματικής διδασκαλίας της Εκκλησίας και των επισήμων διατυπώσεων και όρων αυτής.

Ο σκοπός του Α' τόμου είναι η καθοδήγησις του αναγνώστου εις την κατανόησιν της δογματικής θεολογίας της Αγίας Γραφής, των αγίων Πατέρων και των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων της Εκκλησίας. Η κατανόησις αύτη δύναται να επιτευχθή μόνον μέσω της πατερικής θεολογικής μεθόδου, η οποία είναι ταυτόν με αυτήν των προφητών και των αποστόλων και ως εκ τούτου αποτελεί την όλην βάσιν και προϋπόθεσιν των αποφάσεων των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων.

Η μέθοδος αυτή ουδεμίαν σχέσιν έχει με την στοχαστικήν και διαλεκτικήν μέθοδον της φιλοσοφίας και της φραγκολατινικής, ήτοι της λεγομένης Σχολαστικής θεολογίας. Η Ορθόδοξος δογματική θεολογία είναι η Βιβλική και η Πατερική και είναι αυθεντική. Ως πηγήν έχει τους βίους των αγίων, ήτοι την εν Θεώ θεωρίαν των προφητών, αποστόλων και αγίων, δηλαδή την θείαν αποκάλυψιν.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Δογματική και συμβολική θεολογία - Α'

ΤΜΗΜΑ 1

ΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΟΓΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΩΝ ΣΥΝΟΔΩΝ

Α. Εισαγωγικά

Β. Θεολογική μέθοδος γενικώς

Γ. Τα ιστορικά όρια της ορθοδόξου Δογματικής και Συμβολικής θεολογίας

Δ. Τα ιστορικά πλαίσια, της λατινόγλωσσης (της διακρινομένης από την φραγκολατινικήν παράδοσιν) και της ελληνόγλωσσης, ρωμαϊκής πατερικής θεολογίας

Ε. Περί θεολογικής μεθόδου εν τοις πλαισίοις του σχίσματος των Φραγκολατίνων

ΣΤ. Περί θεολογικής μεθόδου ειδικώτερον

Α' Εισαγωγικά τινα

Εξ επόψεως ορθοδόξου η βασιζομένη επί των συμβόλων και όρων των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων δογματική θεολογία της Ορθοδόξου Εκκλησίας και η θεολογία των αγίων Πατέρων είναι ταυτόν. Μάλιστα αι Οικουμενικαί Σύνοδοι επικαλούνται ως βάσιν των αποφάσεών των την αυθεντίαν και την διδασκαλίαν των Πατέρων.

Επίσης πρέπει να τονισθή ευθύς εξ αρχής, ότι εις την ορθόδοξον παράδοσιν δεν υπάρχει και δεν δύναται να υπάρχη διάκρισις μεταξύ Πατερικής και Βιβλικής ή Ερμηνευτικής θεολογίας. Η Βιβλική θεολογία είναι η Πατερική θεολογία και η Πατερική θεολογία είναι η Βιβλική θεολογία.

Τονίζομεν τούτο ιδιαιτέρως διότι ενεφανίσθησαν εσχάτως Ορθόδοξοι οίτινες προσπαθούν να εισαγάγουν εις τον ορθόδοξον χώρον είδος θεολογικού προβληματισμού το οποίον χαρακτηρίζει τας εξελίξεις των τελευταίων δεκαετηρίδων εις την δυτικήν θεολογίαν, καθ' ό οι ερμηνευταί ευκόλως αποδεικνύουν ότι αι προϋποθέσεις της Συστηματικής θεολογίας του δυτικού παρελθόντος δεν ευρίσκονται εις την Αγίαν Γραφήν. Εξ επόψεως ιστορικής μεθόδου η λεγομένη Συστηματική ή Δογματική θεολογία των Δυτικών υπέκυψεν εις την κριτικήν μάχαιραν των δυτικών ερμηνευτών, οίτινες αντικατέστησαν την Συστηματικήν Δογματικήν θεολογίαν με την λεγομένην Βιβλικήν θεολογίαν.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Δογματική και συμβολική θεολογία - Β'

ΤΜΗΜΑ 2

Ζ. Το κριτήριον της θεολογικής μεθόδου

    α. Εξ επόψεως των Πατέρων

    β. Εξ επόψεως της δυτικής παραδόσεως γενικώς

Η. Η Αποκάλυψις, η Ιερά Παράδοσις, η Αγία Γραφή και το Αλάθητον

Θ. Ο Κανών της Αγίας Γραφής η Ερμηνευτική και η γλώσσα Αυτής

Ζ' Το κριτήριον της θεολογικής μεθόδου

α) Εξ επόψεως των Πατέρων

Καθίσταται από τα μέχρι τούδε αναπτυχθέντα δήλον, ότι είναι αδύνατον εις τον άνθρωπον να χρησιμοποιήση μέθοδον στοχαστικήν και διαλεκτικήν προς τον σκοπόν όπως αποκτήση λογικήν τινα κατανόησιν της περί Θεού διδασκαλίας των προφητών και των αποστόλων επί τη βάσει των δεδομένων της φυσικής πείρας και γνώσεως των ανθρώπων. Αφού λοιπόν αποκλείεται ο στοχαστικός και διαλεκτικός τρόπος του θεολογείν και προτάσσεται η επί της πείρας των προφητών και των αποστόλων βασιζομένη θεολογία, εγείρεται αυτομάτως το όλον πρόβλημα του κριτηρίου της πείρας ταύτης και της επ' αυτής βασιζομένης δογματικής θεολογίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Εφιστώμεν την προσοχήν του αναγνώστου εις το γεγονός ότι ο συσχετισμός μεταξύ θεολογίας και εμπειρίας υπάρχει και εις αρχαία καταδικασθέντα υπό των Πατέρων αιρετικά και φιλοσοφικά συστήματα και εις θρησκεύματα εκτός της Ορθοδόξου Εκκλησίας ως και εις μοναχικάς και ευσεβιστικάς εκδηλώσεις της φραγκολατινικής παραδόσεως. Μάλιστα εις ωρισμένα από αυτά τα θρησκευτικο-φιλοσοφικά φαινόμενα υπάρχουν είδη θεολογίας δυνάμενα να χαρακτηρισθούν ως αποφατικά.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Δογματική και συμβολική θεολογία - Γ'

ΤΜΗΜΑ 3

B' ΜΕΡΟΣ

Η ΠΕΡΙ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ, ήτοι

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ ΣΥΝΟΔΩΝ Α', Β' και Η'

Α. Εισαγωγικά τινά

Β. Η Παλαιά Διαθήκη ως βάσις της Καινής

Γ. Η Βασιλεία του Θεού

Δ. Το δόγμα και η διατύπωσις αυτού

Ε. Η ερμηνευτική της Αγίας Γραφής και η διατύπωσις των δογμάτων

    α) Οι Ιουδαίοι και οι σύγχρονοι ετερόδοξοι ερμηνευταί

    β) Οι Γνωστικοί και οι Μοναρχιανοί

    γ) Ορθόδοξοι και αιρετικαί αντιδράσεις κατά των Μοναρχιανών

ΣΤ. Το δόγμα και η διατύπωσις αυτού

    α) Συμφωνίαι και διαφωνίαι Ορθοδόξων και καταδικασθέντων αιρετικών

Α' Εισαγωγικά τινά

Παραλείπομεν ιδιαίτερον κεφάλαιον περί Θεού διότι ο Χριστός αποκαλύπτει πάντοτε εν Εαυτώ τον Πατέρα εν Πνεύματι Αγίω, δηλαδή την Αγίαν Τριάδα, και ουδέποτε άλλην διδασκαλίαν περί Θεού. Αλλά τούτο ισχύει όχι μόνον δια τας φανερώσεις Αυτού του Χριστού προς τους αποστόλους, αλλ' ισχύει και δια τους προφήτας.

Δι' όλους τους αρχαίους θεολόγους και δι' ολόκληρον την ορθόδοξον παράδοσιν ο εμφανίσας εν Εαυτώ τον Θεόν εν τω Πνεύματι Αυτού είναι ο Χριστός, Όστις λέγεται εις την Παλαιάν Διαθήκην Κύριος, Κύριος της Δόξης, Άγγελος του Κυρίου, Άγγελος της Δόξης, Κύριος Σαβαώθ, ο Ών, Θεός Αβραάμ, Θεός Ισαάκ, Θεός Ιακώβ, Μεγάλης βουλής Άγγελος, κ.λ.π.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Δογματική και συμβολική θεολογία - Δ'

ΤΜΗΜΑ 4

β) Οι υπό της Α' Οικ. Συνόδου καταδικασθέντες Αρειανοί και τα εκ της κατ' αυτών διαμάχης δογματικά αξιώματα

γ) Οι υπό της Β' Οικ. Συνόδου καταδικασθέντες Ευνομιανοί και Πνευματομάχοι και τα εκ της κατ' αυτών διαμάχης δογματικά αξιώματα

Ι. Οι Ευνομιανοί

ΙΙ. Οι Πνευματομάχοι

Ζ. Η υπό της Β' Οικουμενικής Συνόδου (381) αποτελείωσις της διατυπώσεως του δόγματος

β) Οι υπό της Α' Οικ. Συνόδου καταδικασθέντες Αρειανοί και τα εκ της κατ' αυτών διαμάχης δογματικά αξιώματα

Η βασική διάκρισις μεταξύ των Πατέρων και των ως άνω αιρετικών είναι ότι οι Πατέρες παραδέχονται άμεσον υπό των θεουμένων υπέρλογον, εμπειρίαν του ακτίστου φωτός της θεότητος της Αγίας Τριάδος, ενώ οι αιρετικοί παρεμβάλουν μεταξύ των θεουμένων και του Θεού κτιστά μόνον μέσα αποκαλύψεως, όπως είδαμεν.1

Μεταξύ όμως των αιρετικών τούτων υπάρχουν οπαδοί μιας αποφατικής τινος θεολογίας, ως οι Σαμοσατιανοί και οι Αρειανοί αλλά και οι εγκαταλείψαντες παντελώς την αποφατικήν θεολογίαν Ευνομιανοί και οι ακολουθούντες τον Αυγουστίνον Φραγκολατίνοι. Εις όλας όμως τας εν λόγω περιπτώσεις τα κτιστά μέσα αποκαλύψεως του ακτίστου σκοπόν έχουν την μεταφοράν εκ του ακτίστου μηνυμάτων σωτηρίας και αυτής ταύτης της σωτηρίας. Εις την ορθόδοξον παράδοσιν των θεουμένων, προφητών, αποστόλων και αγίων, η αποφατική θεολογία είναι εκ της προσωπικής του θεουμένου εμπειρίας του υπέρ τον λόγον ακτίστου της θεότητος φωτός.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Δογματική και συμβολική θεολογία - Ε'

Τμήμα 5

Η. Η υπό της Η' Οικουμενικής Συνόδου καταδίκη της περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος αιρέσεως των Φραγκολατίνων

Θ. Ο Αυγουστίνος και αι περί Αγίας Τριάδος πλάναι των απογόνων των Φραγκολατίνων, Παπικών και Προτεσταντών

1) Αγιογραφικά θεμέλια του αυγουστινείου Filioque

2) Τα φιλοσοφικά θεμέλια του αυγουστινείου Filioque

Η'. Η υπό της Η' Οικουμενικής Συνόδου καταδίκη της περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος αιρέσεως των Φραγκολατίνων

Χαρακτηριστικόν του εις απίστευτον βαθμόν σκοταδισμού των Δυτικών μέχρι σήμερον εις τα θέματα περί Filioque είναι η εξής παρατήρησις του καθηγητού της Οξφόρδης J.N.D. Kelly, "εις την αρχήν η Δύσις φαίνεται πραγματικώς να μην είχε κατανοήσει ότι η περί διπλής εκπορεύσεως διδασκαλία αντιπροσώπευε μίαν οριστικήν πρόοδον, ή τουλάχιστον διασάφησιν, επί της διδασκαλίας προηγουμένων αιώνων. Ούτως η Σύνοδος του Hatfield (Αγγλία), τω 680 συγκληθείσα ίνα σταθεροποιήση την Εκκλησίαν κατά των υποτιθεμένων Ευτυχιανών τάσεων του Μονοθελητισμού, απεδέχθη τας πέντε Οικουμενικάς Συνόδους και την εν Λατερανώ Σύνοδον του 649 και συνέγραψε το κείμενον των αποφάσεών της με το Filioque."1 Την ως άνω προαναφερθείσαν ερμηνείαν της Συνόδου του 649 παρασχεθείσαν εις τον άγιον Μάξιμον υπό του Πάπα Μαρτίνου και της Συνόδου αυτού αγνοεί ο Άγγλος ούτος και οι γνωρίζοντες αυτήν ή την παραμερίζουν, ως έκαμον εις την ψευδοενωτικήν Σύνοδον της Φλωρεντίας (1437-1439) οι Φραγκολατίνοι όταν την επαρουσίασεν ο Μάρκος Ευγενικός,2 ή την ερμηνεύουν φραγκολατινικώς.3 Πάντως ο κύριος Kelly θέλει να πη ότι οι Δυτικοί βελτιώνουν και διασαφηνίζουν κάτι και πριν ακόμη έχουν συναίσθησιν ότι πράττουν ούτω. Τα ίδια κατά θαυμαστόν τρόπον πιστεύουν δι' όλα όσα.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Δογματική και συμβολική θεολογία - ΣΤ'

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΓΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΝΥΣΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΥΝΟΜΙΟΥ και

ΤΑ ΚΟΙΝΑ ΚΑΙ ΑΚΟΙΝΩΝΗΤΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ

Ι. ΜΕΓΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΝΥΣΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΥΝΟΜΙΟΥ

Α. Εισαγωγικά

Β. Η βασική θέσις του κ. Μαρτζέλου

Γ. Η Νέα έκδοσις του 1984/93

Δ. Τα δύο κείμενα-θεμέλια των θέσεων του κ. Γ. Μαρτζέλου που τυγχάνουν να είναι εις το βιβλίον μου "Το Πρατορικόν Αμάρτημα"

Ε. Σύνοψις της διδασκαλίας του Ευνομίου

ΙΙ. ΤΑ ΚΟΙΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΚΟΙΝΩΝΗΤΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ

ΙΙΙ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ

Ι. Εις το Μέρος Ι (σ. 1-20) της εκθέσεως ταύτης θα μας απασχολήση η προσπάθεια του καθηγητού του τμήματος θεολογίας της θεολογικής σχολής του ΑΠΘ κ. Γ. Μαρτζέλου να ανατρέψη την παραδοσιακήν, δηλαδή την πατερικήν αντίληψιν περί της διαμάχης μεταξύ του αιρετικού Ευνομίου και κυρίως των Πατέρων Μεγάλου Βασιλείου και Γρηγορίου Νύσσης επάνω εις την διάκρισιν μεταξύ της θείας ουσίας και των θείων "ενεργειών".

ΙΙ. Εις το Μέρος ΙΙ (σ. 20-26) θα μας απασχολήση η κατάργησις του δόγματος περί των κοινών και των ακοινωνήτων της Αγίας Τριάδος από ολόκληρον το τμήμα θεολογίας του Α.Π.Θ. Δηλαδή κατήργησε την αποκάλυψιν του Θεού εις την ανθρωπότητα μέσω του δοξασμού των θεουμένων ότι "...άπαν, ό θεωρείται και λέγεται εν τη παναγία και ομοφυεί και ομοουσίω Τριάδι, ή κοινόν εστι πάντων, ή ενός και μόνου των τριών". Μάλιστα την τελικήν μορφήν της ορολογίας περί αυτών των κοινών και των ακοινωνήτων της Αγίας Τριάδος ετελειοποίησαν κυρίως οι εν λόγω αδελφοί Μέγας Βασίλειος και Γρηγόριος Νύσσης και ο φίλος τους Γρηγόριος ο Θεολόγος και η οποία ήτο το βασικόν θεμέλιον όλων των Οικουμενικών Συνόδων, κυρίως της Β' το 381 και της Η' το 879.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>