Τό Άγιον Όρος - Αφιέρωμα

Το Άγιον Όρος στην υπερχιλιόχρονη ιστορία του υπήρξε πάντα το άοκνο εργαστήρι της σοφίας και της αρετής µε εξέχουσες µορφές λογίων κι εναρέτων µοναχών.

Από τα µέσα του 18ου αιώνος παρατηρείται µία µεγάλη άνθηση στο Άγιον Όρος, που φθάνει µέχρι τις ηµέρες µας. Οι όσιοι Ακάκιος ο Καυσοκαλυβίτης (+ 1730), ο υπέρµετρος αυστηρός σπηλαιώτης ασκητής, ο µιµητής του οσίου Μαξίµου του Καυσοκαλύβη Ιερόθεος ο Ιβηρίτης (+ 1745), ο σοφός διδάσκαλος Άνθιµος ο Κουρούκλης (+ 1782), ο ιλαρός κήρυκας νήσων του Αιγαίου και του Ιονίου, Παϊσιος ο Βελιτσκόφκσυ (+ 1794) ο δηµιουργός "ασκητικοφιλολογικής" σχολής, Σωφρόνιος ο Αγιαννανίτης, Μακάριος ο Νοταράς (+ 1805) ο ασκητής ιεράρχης, Γεώργιος της Τσερνίκα της Ρουµανίας (+ 1806), Νικόδηµος ο Αγιορείτης (+ 1809) ο γνωστός σοφός συγγραφέας, Αθανάσιος ο Πάριος (+ 1813) ο διακεκριµένος διδάσκαλος, Σωφρόνιος Βράτσης της Βουλγαρίας (+ 1813), Αρσένιος ο εν Πάρω (+ 1877) ο διάσηµος ασκητής, Αντύπας της Μολδαβίας (+ 1822), Σιλουανός ο Ρώσος ο Αθωνίτης (+ 1938) γνωστός από την ωραία βιογραφία του και Σάββας ο εν Καλύµνω (+ 1948) ο Θαυµατουργός, αποτελούν σηµαντικό πυρήνα φωτισµού, διδασκαλίας και προσφοράς.

Μαζί µε τους παραπάνω συγκαταλέγονται και οι ένδοξοι Αγιορείτες νεόµαρτυρες, που στον 18ο και 19ο αιώνα φθάνουν τους εξήντα και µεταξύ αυτών διακρίνονται: Παχώµιος ο Νεοσκητιώτης (+ 1730), Κωνσταντίνος ο Ρώσος (+ 1742), ∆αµασκηνός ο Θεσσαλός (+ 1771), Κοσµάς ο Αιτωλός (+ 1779) ο γνωστότατος διδαχός και ιδρυτής ναών και σχολείων, Λουκάς ο Σταυρονικητιανός (+ 1802), Γεράσιµος ο Κουτλουµουσιανοσκητιώτης (+ 1812), Ευθύµιος ο Ιβηροσκητιώτης (+ 1814), Γεδεών ο Καρακαλληνός (+ 1818), Αγαθάγγελος ο Εσφιγµενίτης (+ 1819), Γρηγόριος ο Ε' Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (+ 1821), Παύλος ο Κωνσταµονίτης (+ 1824) και τελευταίος γνωστός Αθανάσιος ο Λήµνιος (+ 1846). Η ίδρυση της Αθωνιάδος Ακαδηµίας (1749) αποτελεί σταθµό της νεώτερης αγιορείτικης ανθήσεως. Αξιόλογοι διδάσκαλοι διδάσκουν σε αυτή όπως ο Νεόφυτος ο Καυσοκαλυβίτης, ο πρώτος σχολάρχης της, µε διάδοχο τον Αρχιµανδρίτη Αγάπιο τον Αγιοταφίτη, που σφαγιάσθηκε έξω της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους, Ευγένιος ο Βούλγαρις, ο χαρισµατούχος διδάσκαλος, Νικόλαος Ζερτζούλης ο Μετσοβίτης, Παναγιώτης Παλαµάς, Αθανάσιος ο Πάριος και άλλοι. Έφοροι και προστάτες της Ακαδηµίας αναδείχθηκαν οι άγιοι Γρηγόριος ο Ε΄, Νικόδηµος ο Αγιορείτης και Μακάριος ο Νοταράς. Μαθητές της υπήρξαν οι νεοµάρτυρες Κοσµάς ο Αιτωλός, Κωνσταντίνος ο Υδραίος και Αθανάσιος Κουλακιώτης όπως επίσης οι πνευµατικοί άνδρες Ιώσηπος Μοισιόδαξ, Σέργιος Μακραίος και ο εθνοµάρτυς Ρήγας Φεραίος. Είναι γεγονός πως για το τουρκοκρατούµενο Γένος η Αθωνιάδα Σχολή απέβη ένας ακόµη φάρος και µιά ελπίδα για την επιβίωσή του. Το τυπογραφείο επίσης που ιδρύεται στη Μ. Λαύρα από τον Κοσµά τον Επιδαύριο (1755) και η παρά τη µονή Βατοπεδίου Σχολή συνδράµουν στην αφύπνιση του Γένους, αλλά δυστυχώς µετά καιρό παρακµάζουν.

Την ίδια εποχή ζουν κι εργάζονται επιφανείς λόγιοι όπως οι Παπα - Ιωνάς Καυσοκαλυβίτης, ∆ιονύσιος Σιατιστέας, Νεόφυτος Σκουρτέος, Βαρθολοµαίος Κουτλουµουσιανός, Παχώµιος ο Τυρναβίτης, ∆ιονύσιος ο εκ Φουρνά (+ 1745) ο Καρυώτης αγιογράφος και συγγραφεύς του βιβλίου της τέχνης των ζωγράφων και ο Καισάριος ∆απόντες (+ 1784) ο Ξηροποταµηνός µοναχός και πολυταξιδεµένος συγγραφέας και ποιητής, ∆ωρόθεος (Ευελπίδης) Βατοπεδινός, Νικηφόρος Ιβηρίτης ο Χαρτοφύλακας.

Στα µέσα του 18ου αιώνος αναπτύσσονται σε όλο το Άγιον Όρος σοβαρές θεολογικές συζητήσεις γύρω από τα ζητήµατα της τελέσεως των µνηµοσύνων των κεκοιµηµένων, της συνεχούς θείας µεταλήψεως και άλλα σχετικά µε την ακρίβεια της Ορθοδόξου Παραδόσεως. Αφορµή των µακρών συζητήσεων απετέλεσε η ανοικοδόµηση του Κυριακού ναού της Ιεράς Σκήτης της Αγίας Άννης (1754). Τέθηκε το ζήτηµα αν τα τελούµενα µνηµόσυνα υπέρ των δωρητών και αφιερωτών θα πρέπει να γίνονται την ηµέρα του Σαββάτου ή της Κυριακής. Επίσης ποια θα πρέπει να είναι η συχνότητα της προσελεύσεως των µοναχών στη Θεία Κοινωνία. Οι συζητήσεις δίχασαν τους µοναχούς και αυτούς που επέµεναν για την τέλεση των µνηµοσύνων τα Σάββατα που αποκάλεσαν κοροιδευτικά "κολλυβάδες". Αυτοί όµως φαίνεται πως ήταν, παρά την αυστηρή τους επιµονή, βαθείς γνώστες της εκκλησιαστικής παραδόσεως κι αγωνίσθηκαν σθεναρά για τη γνησιότητα και την αποκάθαρση της παραδόσεως από πρόσθετες προσµήξεις. Ετσι η προσωνυµία "κολλυβάς" απετέλεσε ευφηµισµό και το κίνηµα δηµιούργησε χρήσιµη και αγαθή αναγέννηση κι ανακαίνηση. Μάλιστα οι πρωτοπόροι του φιλοκαλικού αυτού κινήµατος είναι τρείς άγιοι: Μακάριος Νοταράς, Νικόδηµος Αγιορείτης και Αθανάσιος Πάριος. Συνοιδοιπόροι τους και συνέκδηµοι οι διαπρεποίς λόγιοι: Νεόφυτος ο Καυσοκαλυβίτης, Χριστόφορος ο Αρτηνός, Αγάπιος ο Κύπριος, Ιάκωβος ο Πλοποννήσιος, Παύλος ο ερηµίτης, Θεοδώρητος ο Εσφιγµενίτης και αρκετοί άλλοι. Ορισµένοι ως αυτοεξόριστοι κατέφυγαν στην ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα και ίδρυσαν δεκάδες µονών, που αρκετές σώζονται µέχρι σήµερα, και στάθηκαν στηρίγµατα του λαού στα δυτικότροπα ρεύµατα. Έτσι βλέπουµε τον όσιο Μακάριο τον Νοταρά στη Χίο, τον Νήφωνα τον Χίο στη Σκιάθο, τον ∆ιονύσιο τον Σκιαθίτη στη Σκύρο, τον Ιερόθεο στην Ύδρα µε αρκετούς µαθητές και φίλους της αγιορείτικης µοναχοτρόφου και αγιοτρόφου παραδόσεως. Στις µονές που ιδρύουν παρατηρούµε πλούσια δράση και σηµαντική προσφορά. Το Οικουµενικό Πατριαρχείο µε συνοδικές αποφάσεις δίνει τις τελικές λύσεις στο "κολλυβαδικό" ζήτηµα. Τα µνηµόσυνα µπορούσαν να τελούνται ανάλογα µε τις περιστάσεις και η Θεία Μετάληψη µε την κατάλληλη προετοιµασία µπορεί να γίνεται συχνά, δίχως να µένει κανείς στην ξηρότητα του τύπου αλλά στη ζωή της ουσίας.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Η Ιστορία τού Άγίου Όρους

Η Χερσόνησος του Αγίου Όρους (ΑΟ), ο βορειοανατολικός δάκτυλος της γιγαντιαίας μυθικής παλάμης της Χαλκιδικής, που εισέρχεται σε βάθος 60 και πλέον χιλιομέτρων στο Αιγαίο πέλαγος, κατέχει έκταση 332,5 τετρ. χιλιομέτρων. Η κατάσταση εδαφολογικά χαρακτηρίζεται ανώμαλη: λοφοσειρές που αρχίζουν από τη Μεγάλη Βίγλα σε παράταξη, κατευθυνόμενες προς τον Άθω, παρατάσσονται, για να στηρίξουν, στην απόληξη τους, τον μυθικό πέτρινο γίγαντα Άθω, υψόμετρου 2.035 μέτρων. Η γη είναι κατάφυτη, χωρίς να είναι ιδιαίτερα λιπαρή. Γίνεται όμως τέτοια στους κήπους των σκηνωμάτων, όπου, αιώνες μοναστικού μόχθου, δημιούργησαν γη καρπερή, από φυσικό λίπασμα, φυλλόχωμα μεταφερμένο από το δάσος.Η Χερσόνησος, πριν καθιερωθεί σε μοναχοπολιτεία, αποτελούσε τον τόπο όπου κατοικούσαν φύλα «δίγλωσσα», «Xαλκιδικόν ένι βραχύ, το δε πλείστον Πελασγικόν». Οι κοινότητές τους δεν ήταν παρά «μικρά πολίσματα», ολιγάνθρωπα και περιορισμένης ιστορικής σημασίας (Θουκυδίδης ΙV 109 - Στράβων VII 35). Ορισμένες πόλεις, εντός των ορίων της Χερσονήσου, μας είναι γνωστές: «Δίον, Ολόφυξος, Ακρόθωον, Θύσσος, Κλεωναί» (Ηρόδοτος VII 22). Εκτός δε Χερσονήσου, βρίσκονται οι πόλεις : Πάνορμος, Στρατονίκη, Άκανθος, Σίγγος, Απολλωνία, Στάγειρα, Αμφίπολις, Γαληψός, Όλυνθος, Άσσα, Πύλωρος, Σίγγος, Σάρτη, Τορώνη, Ποτείδαια, Ουρανούπολις κ α. (Κλαύδιος Πτ., Γεωγρ. Υφ. 13, 11 - Ηρόδοτος V11 122. - Στράβων V11 35. - Στέφ. Βυζ., εκδ. Meinekii, 6. 65, 135, 229, 523, 557, 685).Ο Άθως συνέδεσε την ιστορία και με δύο καταποντισμούς στόλων. Ο πρώτος συνέβη το 492 π.χ. όταν ο στρατηγός των Περσών Μαρδόνιος εκστρατεύει κατά των Αθηνών και της Ερέτριας. Στους βράχους του Νυμφαίου βυθίζονται τα 300 πλοία εκείνου, μαζί με 20.000 οπλίτες. Το 411 π.χ. βυθίζονται 50 Σπαρτιάτικα πλοία, με ναύαρχο τον Επικλέα (Διόδωρος Σικ., Βιβλ. Ιστ. XIII 41, 1-3). Ο εποικισμός του Άθω είναι αρχαιότατος και χάνεται στην αχλύ της πρωτοϊστορίας. Πρώτοι έποικοι αναφέρονται Πελασγοί από τη Λήμνο (Στράβων VII 35,). Μετά την παύση του Τρωϊκού πολέμου, το 1184 π.χ. ,μεγάλες περιοχές κοντά στην Τροία, μέχρι και τη Χαλκιδική, βρίσκονται έρημες και ακατοίκητες. Τότε δύο δυναμικές πόλεις της Εύβοιας, η Ερέτρια και η Χαλκίς, αλλά και η Άνδρος, πολίζουν τη Χαλκιδική, φυσικά και τον Άθω (Θουκυδ., IV 109. - Στράβων Χ 8 VIII 31. - Στέφανος Βυζ. Όπ. π. σ. 685). Το επίτευγμα που πρέπει να αναφερθεί από την αρχαιότητα είναι το ότι κατά το 481 ολοκληρώθηκε η κατασκευή της διώρυγας του Άθω από τον Ξέρξη που διήρκεσε 3 χρόνια (Ηρόδοτος VII 22. - Στράβων VII 35. - Aίλιος Αριστ. - Παναθηναϊκός 120 - 122 και 126 - 128). Στη μυθολογία ο Άθως κατέχει μέρος σημαντικό, αφού ήταν αφιερωμένος στο Δία (Αισχύλος, Αγαμέμνων 282. - Ησύχιος, στη λ. «Άθωος"). Την κορυφή του πατούσαν μόνο οι Θεοί, στο διάβα τους από τόπο σε τόπο, (Όμηρος Ξ 224 - 230). Ή έπεμπαν φρυκτωρίες, «λαμπρόν σέλας», επί μεγάλων κοσμοϊστορικών γεγονότων, όπως η πτώση της Τροίας (Αισχύλος, όπ. π.). Κατά το μεγάλο κοσμοϊστορικό και κοσμοχαρμόσυνο γεγονός του ευαγγελισμού των εθνών, ο Άθως δέχθηκε, πάλι, «λαπρόν σέλας», για να το καταπέμψει εν τω δέοντι καιρώ. Ο Απόστολος Παύλος και οι λοιποί θετοί συνοδοί του, περνούν πλάι του, «διοδεύοντες Αμφίπολιν και Απολλωνίαν» (Πρξ. Ιγ' 1). Εκχριστιανίζεται ταχύτατα, παρασκευαζόμενο την εσόμενη απογείωσή του. Με τον ισλαμικό επεκτατισμό, από τον Ζ' αι., τα πολίσματα του Άθω, δεχόμενα συχνές επιδρομές βάρβαρων φύλων, ερημώνονται, επί ένα ίσως και δύο αιώνες, ως προάγγελος της εισόδου σε μια νέα κλήση. Ο πρώτος οικιστής, ο οποίος και εγκανιάζει τη νέα κλήση του Άθω είναι ο Άγιος Πέτρος ο Αθωνίτης (Η' αι.). Ο Πατήρ ασκήτευσε εδώ επί 53 χρόνια, χωρίς να συναντήσει άνθρωπο. Μετά την κοίμησή του, το μυροβλίζον σκήνος του, αλλά και η φήμη των ασκητικών

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Η Δίοικηση του Αγίου Όρους

Η διοίκηση του Αγίου Όρους καθ΄ όλη τη μακραίωνη ιστορική του πορεία, από τότε δηλαδή που επίσημα οργανώθηκε σε αυτό ο μοναχικός βίος με την έκδοση του Τυπικού του βυζαντινού αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή το 972 μέχρι και σήμερα ακόμη, εξακολουθεί να διέπεται από ένα ιδιόμορφο πολιτικό και εκκλησιαστικό καθεστώς. Κι αυτό φαίνεται πολύ καθαρά μέσα από τα αυτοκρατορικά χρυσόβουλλα (διατάγματα) και «Τυπικά», τα Πατριαρχικά σιγίλλια (έγγραφα), τα σουλτανικά φιρμάνια, τους «Γενικούς Κανονισμούς» του Οικουμενικού Πατριαρχείου, και τη μεταγενέστερη νομοθεσία. Σήμερα, ύστερα από τη Συνθήκη των Σεβρών της 10ης Αυγούστου 1920, που επικυρώθηκε με τη συνθήκη της Λωζάνης της 24ης Ιουλίου 1923, το Άγιο Όρος υπάγεται στην κυριαρχία της Ελλάδος και διοικείται σύμφωνα με τα όσα ορίζονται ρητά:

Πρώτο, στο άρθρο 105 του ισχύοντος Συντάγματος της Ελλάδος του 1975/1986, το οποίο αποτελεί ακριβή επανάληψη των όσων περιλαμβάνονταν στα προηγούμενα Συντάγματα. Δηλαδή στα άρθρα: 106-109 του Συντάγματος της Δ΄ Εθνικής Συνελεύσεως των Αθηνών που δημοσιεύτηκε το 1926, στα άρθρα 109-112 του Συντάγματος του 1927, στο άρθρο 103 του Συντάγματος του 1952 και στο άρθρο 122 του Συντάγματος του 1968.

Δεύτερο: στον Καταστατικό Χάρτη του Αγίου Όρους, ο οποίος αρχικά συντάχτηκε από μια πενταμελή επιτροπή στις Καρυές τον Μάϊο του 1924 και ψηφίστηκε από την Έκτακτη Διπλή Σύναξι των Είκοσι Μονών, που στη συνέχεια υποβλήθηκε στην Ελληνική Κυβέρνηση, η οποία αφού το έδωσε για επεξεργασία σε μια ειδική Επιτροπή που έλαβε υπόψη της και τις τροποποιήσεις που πρότεινε το Οικουμενικό Πατριαρχείο, προχώρησε στην κύρωσή του με το Νομοθετικό Διάταγμα της 10/16 Σεπτεμβρίου 1926.

Τρίτο: στο Νομοθετικό Διάταγμα της 10/16 Σεπτεμβρίου 1926 «περί κυρώσεως του Καταστατικού Χάρτου του Αγίου Όρους». Και τούτο γιατί σ΄ αυτό περιλαμβάνονται και άλλες διατάξεις που ρυθμίζουν την οργάνωση, τη διοίκηση και την απονομή της δικαιοσύνης στο Άγιο Όρος.

Τέταρτο: σε διατάξεις αυτοκρατορικών χρυσοβούλλων, Πατριαρχικών σιγιλλίων, σουλτανικών φιρμανίων κ.α. που δεν καταργήθηκαν από τον Καταστατικό Χάρτη του Αγίου Όρους και το Νομοθετικό Διάταγμα της 10/16 Σεπεμβρίου 1926.

Πέμπτο: στις κανονικές διατάξεις της Έκτακτης Εικοσαμελούς Συνάξεως. Οι διατάξεις αυτές εκδίδονται ύστερα από σχετική εξουσιοδότηση, αλλά για να ισχύσουν πρέπει πρώτα να κοινοποιηθούν στο Διοικητή του Αγίου Όρους και στη συνέχεια να επικυρωθούν από τον Υπουργό των Εξωτερικών, εκτός αν και οι διατάξεις αυτές αναφέρονται σε θέματα καθαρά πνευματικής φύσεως, οπότε ανακοινώνονται για έγκριση στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Έκτο: στους Εσωτερικούς Κανονισμούς των Μονών και των Σκητών, οι οποίοι εγκρίνονται από την Ιερά Κοινότητα και τις Κυρίαρχες Μονές, υπό την προϋπόθεση βέβαια να μην έρχονται αυτοί σε αντίθεση με τις διατάξεις του Καταστατικού Χάρτη του Αγίου Όρους. Και Έβδομο: σε έθιμα που δεν καταργήθηκαν.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Η μουσική και η ψαλτική στο Άγιο Όρος

Μία χώρα υπάρχει στον κόσμο, το Όρος Άθως, είπε ο Βυζαντινός χρονογράφος Γρηγοράς. Το Άγιον Όρος, τόπος στον οποίον ο χρόνος συνετρίβη. Παρελθόν και παρόν συναντώνται εις μίαν υπερκόσμιον πραγματικότητα, τον Ορθόδοξον Μοναχισμόν. Μεγάλες προσωπικότητες έζησαν εδώ και δημιουργήσαν ένα λαμπρό μουσικό έργο. Σπάνια χειρόγραφα βρέθηκαν στις Ιερές Μονές του Αγίου Όρους. Μουσικά όργανα και πρόσωπα εσώθηκαν σε κώδικες και τοιχογραφίες. Στην Αθωνιάδα Σχολή εδίδαξαν σπουδαίοι διδάσκαλοι και ανέδειξαν καλούς μαθητές και αγίους ακόμη.
Στην Κιβωτό της Ορθοδοξίας και της Σωτηρίας η ψαλτική τέχνη κατέγραψε μια μακραίωνη και λαμπρά ιστορία. Πλήθος αγίων και λογίων ασχολήθηκαν με αυτήν και την επλούτισαν με την αγάπη τους και την γνώση τους.
Τα τάλαντα, και οι κωδωνοκρουσίες με τους ρυθμικούς ήχους και την γλυκεία μουσική στρέφουν εξ' ολοκλήρου την προσοχή μας στο ευωδιαστό Περιβόλι της Παναγίας, στον πνευματικό αγιορείτικο φάρο.
«Κώδωνας άνω λαμπρόν ηχούντας φέρει πιστούς καλούντας προς Θεού υμνωδίαν» (δίπτυχο ανωνύμου).

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Η Ζωγραφική στό Άγιο Όρος

Αν και με τον όρο ζωγραφική συνήθως εννοούμε την τέχνη που απεικονίζει μορφές στους τοίχους, για το Άγιον Όρος δεν ισχύει το ίδιο. Εδώ εκτός από τις τοιχογραφίες που καλύπτουν το εσωτερικό των Ναών και των Τραπεζών - των χώρων δηλαδή που χρησιμοποιούν οι μοναχοί για τα κοινά γεύματα - η τέχνη της ζωγραφικής απλώνεται και στις φορητές λατρευτικές εικόνες και το πιο χαρακτηριστικό στα εικονογραφημένα χειρόγραφα. Με άλλα λόγια, κάθε επιφάνεια που συμμμετείχε στην λατρευτική ζωή, μπορούσε να ζωγραφιστεί, άσχετα αν ήταν τοίχος, ξύλο ή περγαμηνή και χαρτί. Έτσι μια μεγάλη ποικιλία έργων τέχνης ζωγραφικής που διασώθηκαν στο Άγιον Όρος σε απίστευτα μεγάλους αριθμούς, έρχεται να καλύψει τις γνώσεις μας για τον μεσαιωνικό κόσμο της δεύτερης χιλιετίας. Γιατί είναι αλήθεια ότι πολλές φορές από το παρελθόν γνωρίζουμε μόνον λίγα πράγματα και προσθέτοντας πολύ φαντασία προσπαθούμε να αναπαραστήσουμε την ζωή που πέρασε. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και με το Όρος, καθώς εκεί έχουν διασωθεί μεγάλοι αριθμοί έργων και κειμηλίων από τα οποία με ασφάλεια μπορεί κανείς να γνωρίσει το παρελθόν.
Η ζωγραφική στους τοίχους, η τοιχογραφία, διασώζει στο Όρος παραδείγματα σε έκταση χιλιάδων τετραγωνικών μέτρων, αριθμός που ακούγεται - και είναι στην πραγματικότητα - απίστευτος. Έργα αιώνων συσωρεύθηκαν στους τοίχους των εκκλησιών και των λοιπών κτισμάτων, δημιουργήματα πίστης αλλά και οικονομικής δύναμης σε καιρούς πολλές φορές χαλεπούς.
Το παλαιότερο δείγμα αυτής της τέχνης στο Άγιον Όρος (γύρω στα 1200) είναι οι μορφές των πρωτοκορυφαίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου που διατηρήθηκαν σε τμήμα τοιχογραφίας στην βιβλιοθήκη της Μονής Βατοπαιδίου. Οι μορφές παρουσιάζονται σε εναγκαλισμό και εκείνο που χαρακτηρίζει την τέχνη αυτής της εποχής είναι η έντονη σχηματοποίηση και ο διακοσμητικός χαρακτήρας με τον οποίο αποδίδονται όλες οι λεπτομέρειες. Στο ίδιο κλίμα κινείται και η κεφαλή του Ευαγγελιστή Μάρκου από το εικονοφυλάκιο της ίδιας Μονής και δεν αποκλείεται να πρόκειται για αποσπάσματα από τα έργα που εκτελέστηκαν στην Μονή Βατοπαιδίου στο τέλος του 12ου αιώνα από ζωγράφους της Θεσσαλονίκης ή της Κωνσταντινούπολης.
Στην ίδια εποχή, ίσως στις αρχές του 13ου αιώνα, ανήκει η ζωγραφική που διατηρήθηκε στο κελλί του Ραβδούχου, εξάρτημα της Μονής Παντοκράτορος στις Καρυές κοντά στην Μονή Κουτλουμουσίου. Πρόκειται για τις μορφές και πάλι των αποστόλων Πέτρου και Παύλου, αυτή την φορά ζωγραφισμένων σε παραστάδες της δυτικής πλευράς του ναού. Εδώ εκτός από την σχηματοποίηση και την διακοσμητική τάση εμφανίζεται και ο πλαστικός όγκος, χαρακτηριστικό της τέχνης των Παλαιολόγων που αντιπροσωπεύεται στο Άγιον Όρος με πλήθος μνημείων και έργων τέχνης.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Άγιον Όρος και Ευρωπαϊκή Κοινότης

ΟΜΙΛΙΕΣ

Οι πολυπληθείς αρχαίες Μοναστικές Κοινότητες της Αιγύπτου, Παλαιστίνης, Συρίας, Μικράς Ασίας, Κωνσταντινουπόλεως δεν υπάρχουν πια σήμερα επί της γης. Οι βαρβαρικές επιδρομές τις εξαφάνισαν.
Μόνο στο Άγιον 'Ορος του Άθω σώζεται η αρχαία μοναχική παράδοσις και κοινότης σε αδιάκοπη συνέχεια χιλίων και πλέον ετών.
Είναι λοιπόν απολύτως δικαιολογημένο το ενδιαφέρον για την Μοναστική Πολιτεία του Αγίου Όρους όχι μόνο των Ελλήνων και Ορθόδοξων Χριστιανών αλλά και κάθε ανθρώπου που έχει κάποια πνευματικά ενδιαφέροντα και ανησυχίες.
Καρπός του ενδιαφέροντος αυτού είναι και το συνέδριο αυτό.
Πολλά ημπορούν να λεχθούν για την ιστορία του Αγίου Όρους, την τέχνη, την πνευματική ζωή. Πολλά επίσης έχουν γραφή γύρω από τα θέματα αυτά στην διεθνή βιβλιογραφία. Κατά βάθος όμως η ζωή του Αγίου Όρους είναι ένα Μυστήριο που είναι πέρα από κάθε περιγραφή. Πρέπει να διανοιχθούν οι οφθαλμοί μας για να ιδούμε το Μυστήριο. Πρέπει να μυηθούμε στο Μυστήριο. Η μύησις δεν είναι καρπός λογικής μόνο κατανοήσεως. Είναι υπόθεσις πνευματικής αναβάσεως. Εκεί που ο άνθρωπος αναβαίνει και ο Θεός καταβαίνει, εκεί που γίνεται η συνάντησις, εκεί τελεσιουργείται το Μυστήριο. Αυτό το Μυστήριο είναι που κάνει τον Άθω όχι απλώς Όρος, αλλά Άγιον Όρος.
Το Μυστήριο αυτό είναι ανοικτό, προσφέρεται σε όποιον Αγιορείτη και μη Αγιορείτη θέλει να το προσεγγίσει. Η προσέγγισις όμως σημαίνει άνοδο και η άνοδος αφαίρεση και η αφαίρεσις τόλμη.
Η οργάνωσις της ζωής στο Άγιον Όρος, τα αρχιτεκτονήματα, η ζωγραφική, η φύσις, τα καλντερίμια, οι καμπάνες, τα τάλαντα που σημαίνουν την νύκτα και την ημέρα, η φιλοξενία, οι προσευχές, όλα αυτά εκφράζουν κάτι από το Μυστήριο αυτό. Το Μυστήριο είναι μέσα σ΄ όλα αυτά και συγχρόνως πέρα απ' όλα αυτά. Ότι εκφράζει το Μυστήριο αυτό ημπορεί να περιγράφεται μέχρις ενός ωρισμένου σημείου και συγχρόνως ο πυρήνας του να μένη απερίγραπτος. Μένων απερίγραπτος προσφέρεται σε κοινωνία ζωής.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Η Σπουδαιότητα του Αγιορειτικού Μοναχισμού για την ζωή της Εκκλησίας

Από τις αρχές της δεκαετίας του '70 η Αθωνική Πολιτεία παρουσιάζει μια σταθερή αύξηση όχι μόνο του πληθυσμού της, αλλά και όλων εκείνων των μεγεθών που στοιχειοθετούν την ανάκαμψη μιας κοινωνίας. Βέβαια η ιδιαιτερότητα της κοινωνίας αυτής δεν επιτρέπει την αξιολόγησή της με τα συμβατικά στατιστικά στοιχεία, που χρησιμοποιούνται στις κοσμικές κοινωνίες. Άλλωστε και στις κοινωνίες αυτές η στατιστική προσέγγιση πνευματικών παραμέτρων, όπως είναι η θρησκευτικότητα, είναι τελείως συμβατική. Το βάθος της εσωτερικής ζωής του ανθρώπου, και ιδιαίτερα του μοναχού, παραμένει απρόσιτο στην κοινωνιολογική έρευνα. Επειδή όμως και τα στατιστικά στοιχεία έχουν κάποια ενδεικτική σημασία, δεν πρέπει να θεωρείται τελείως περιττή η χρησιμοποίηση τους.
Μετά από μια ακατάσχετη συρρίκνωση του αγιορείτικου μοναχισμού, που άρχισε κυρίως από την περίοδο του μεσοπολέμου και κορυφώθηκε στις δύο πρώτες δεκαετίες μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, το 1972 για πρώτη φορά ο αριθμός των μοναχών δεν μειώθηκε αλλά αυξήθηκε κατά μία μονάδα σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Ετσι, ενώ το 1971 οι μοναχοί του Αγίου Όρους ήταν 1.145, το 1972 έγιναν 1.146.
Η φαινομενικά ανεπαίσθητη αλλά ουσιαστικά σημαδιακή αυτή αύξηση του αριθμού των αγιορειτών μοναχών συνεχίζεται αδιάκοπη ως σήμερα. Περιοδικές παλινδρομήσεις, που σημειώθηκαν κατά την ανοδική αυτή πορεία, οφείλονται στον υψηλό δείκτη θνησιμότητας, που παρουσίαζε ο γηρασμένος τότε πληθυσμός της Αθωνικής πολιτείας. Ετσι από το 1972 ως το 1992, που πραγματοποιήσαμε και την τελευταία καταμέτρηση, 935 νέοι μοναχοί προσήλθαν στο Αγιον Όρος. Με άλλα λόγια, κατά την περίοδο αυτή (1972 - 1992) προσέρχονται στο Αγιον Όρος κατά μέσο όρο 47 νέοι μοναχοί τον χρόνο, δηλαδή ποσοστό 3,5 % του συνόλου των μοναχών. Αν ληφθεί υπόψη ότι οι γεννήσεις νέων ατόμων στην Ελλάδα, που αντιστοιχούν στις προσελεύσεις των νέων μοναχών στο Αγιον Όρος, είναι της τάξεως του 1 % περίπου γίνεται φανερό ότι το ποσοστό που παρουσιάζεται στο Αγιον Όρος είναι υψηλό. Αν πάλι η αύξηση που σημειώθηκε στον αριθμό των μοναχών του Αγίου Όρους από το 1972 ως το 1992 δεν είναι εντυπωσιακή, (ανέρχεται σε 191 πρόσωπα), αυτό οφείλεται στο υψηλό ποσοστό θνησιμότητος, που ήταν φυσικό να παρουσιάζει ο γηραιότερος πληθυσμός του. Ήδη όμως η συντριπτική πλειοψηφία των αγιορειτών μοναχών απαρτίζεται από νέους, που προσήλθαν κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Το φαινόμενο αυτό μείωσε τον μέσο όρο ηλικίας των αγιορειτών μοναχών στα 50 περίπου χρόνια και αποκατέστησε την πυραμίδα ηλικιών των αγιορειτών μοναχών σε απόλυτα ικανοποιητική θέση. Εξάλλου το μορφωτικό επίπεδο των μοναχών βρίσκεται σε σαφώς υψηλότερη βαθμίδα από τον μέσο όρο μορφώσεως του ελληνικού πληθυσμού. Σήμερα προσέρχονται για να μονάσουν στο Αγιον Όρος πολλοί πτυχιούχοι ανωτέρων και ανωτάτων σχολών από διάφορους επιστημονικούς κλάδους. Ενδεικτικά σημειώνουμε ότι, ενώ κατά την πενταετία 1960-64 είχαν προσέλθει 3 μόνο πτυχιούχοι ανωτάτων σχολών στο Άγιον Όρος (ποσοστό 2,8 %), σήμερα το ποσοστό των πτυχιούχων στο σύνολο του Αγίου Όρους φτάνει το 20 %. Από αυτούς οι μισοί περίπου έχουν πτυχίο Θεολογίας, ενώ οι υπόλοιποι διαθέτουν πτυχία άλλων πανεπιστημιακών σχολών. Το ποσοστό εκείνων που δεν τελείωσαν το δημοτικό περιορίζεται στο 2%.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Μοναχική Αναχώρησις και Μαρτυρία στο Άγιον Όρος των Δυσμών του Εικοστού Αιώνος

Η μοναχική αναχώρησις

Οι Χριστιανοί που επέλεγαν τον δρόμο της χριστιανικής τελειότητος (παρθενίας, σωφροσύνης και ακτημοσύνης) μέσα στα πλαίσια της κοινοτικής ζωής της αρχαίας Εκκλησίας ωνομάστηκαν ασκητές, ενώ οι γυναίκες ασκήτριες ή παρθένες. Οι πρώτοι ασκητές που βγήκαν από τις πόλεις και τα χωριά της Αιγύπτου για να ζήσουν αρχικά στις παρυφές τους και αργότερα στην ακατοίκητη και απαράκλητη έρημο, ωνομάστηκαν αναχωρητές. Αν και ποτέ δεν έπαυσαν να υπάρχουν και οι εν τω κοσμω μεμονωμένοι ασκητές και ασκήτριες, (ιδιαίτερα κληρικοί και παρθένες), η ονομασία μοναχός καθιερώθηκε κυρίως για τους ασκητές της ερήμου, των αναχωρητικών λαυρών και των μαγάλων κοινοβίων. Η αναχώρησις, δηλ. η απομάκρυνσις από την ωργανωμένη ανθρώπινη κοινωνία -με τις ανέσεις, τους πειρασμούς και τις δεσμεύσεις της- απετέλεσε ουσιώδες γνώρισμα του Ορθόδοξου μοναχισμού καθ' όλη την μακραίωνα ιστορία του. Ακόμη και στην περίπτωσι που η γεωγραφική απομάκρυνσις από τον κόσμο δεν ήταν μεγάλη, η διασφάλισις της πνευματικής αποστάσεως (ξενιτεία) και η αποφυγή των θορύβων και του περισπασμού (ησυχία) αποτέλεσαν βασικές προϋποθέσεις για την επίτευξι του σκοπού της μοναχικής ζωής, που είναι η εσωτερική κάθαρσις από τα πάθη και η δια της προσευχής και της τηρήσεως των εντολών ένωσις με τον θεό.
Η αναχώρησις στο Άγιον Όρος σήμερα
Ένα τέτοιο τόπο αναχωρήσεως και ησυχίας απετέλεσε για τον Ορθόδοξο Μοναχισμό το Άγιον Όρος από τα τέλη του ενάτου αιώνος μέχρι σήμερα. Θα μπορούσε δε κάλλιστα να υποστηριχθή ότι αυτό σήμερα αποτελεί και την μοναδική έρημο της Ορθοδοξίας, με την έννοια του γεωγραφικού χώρου του αφιερωμένου εξ ολοκλήρου στην μοναχική άσκησι, όπου αποκλείεται η εγκαταβίωσις λαϊκών και η είσοδος γυναικών και όπου ισχύει ειδικό καθεστώς μοναχικής αυτοδιοικήσεως βάσει πανάρχαιων κανόνων και τυπικών.
Πόσο εφικτή είναι όμως η αναχώρησις και η ησυχία στο Άγιον Όρος των δυσμών του 20ου αιώνος; Η ανάπτυξις των συγκοινωνιών και επικοινωνιών, το ογκούμενο ρεύμα των επισκεπτών, οι τεράστιες αναστηλωτικές ανάγκες, η υπογράμμισις της «πολιτιστικής» αξίας των αγιορειτικών μνημείων και κειμηλίων και η συνακόλουθη εξάρτησις από κοσμικούς φορείς εξουσίας, όχι πάντοτε αντιστοίχους εκείνων των Ορθοδόξων αυτοκρατόρων και ηγεμόνων, έχουν φέρει τον «κόσμο» απειλητικά κοντά στο Άγιον Όρος, κάνοντας την αναχώρησι μια αρκετά πιο δύσκολη υπόθεσι από ό,τι ήταν μέχρι και το πρώτο ήμισυ του εικοστού αιώνος.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Μοναχικός βίος, Οίκος Θεού και Πύλη του Ουρανού

Α. Η ΡΙΖΑ (αντί προλόγου)

Ο τόμος «Σιμωνόπετρα» ξεναγεί εις ένα ολόκληρον κόσμο παλλούσης ανθρωπίνης ζωής, άμα και ζεούσης μοναχικής βιοτής μέσα εις ένα μοναστήρι.
Εις το μοναστήρι τα πάντα είναι πολύ απλά και ανθρώπινα, ταυτοχρόνως θεϊκά κα εκφαντορικά. Πρόσωπα και πράγματα απαρτίζουν μιαν πολιτείαν ανεξήγητον με τα κριτήρια του κόσμου, μίαν συνοδίαν φωτοφόρων προσώπων. Αυτή όμως αποβαίνει ζων μυστήριον του μέλλοντος αιώνος, μια μυσταγωγική αναστροφή και πορεία, μέσα-έξω εις την γην και τον ουρανόν.
Οι μοναχοί εις το μοναστήρι τους, εις το οποίον «παροικούν», έχουν φυσικό βίον και καθημερινή συνδιατριβήν, αλλά και ως εξ' ορμητηρίου εφοδεύουν δια να επιτύχουν μίαν «ανάβασιν», να βιώσουν την παρεμβολήν των αγίων και την Εκκλησίαν, την ηγαπημένην βασιλείαν του Θεού. «Και είδον ουρανόν καινόν και γην καινήν...Και την πόλιν την αγίαν Ιερουσαλήμ καινήν είδον κατεβαίνουσαν εκ του ουρανού από του Θεού, ητοιμασμένην ως νύμφην κεκοσμημένην...Ιδού η σκηνή του Θεού μετά των ανθρώπων». Το πρότυπο έχει σημασίαν δι' ημάς• ερμηνεύεται το μοναστήρι. Αυτό είναι ζωή και «πολιτεία», είναι θεσμός διευθετών τα πάντα. Όλα έτοιμα από το Θεόν δια τη μοναδικήν επίτευξιν, την «συνουσίαν», τον γάμον του Θεού και του ανθρώπου. Είναι κοινωνία, λόγος και τρόπος βαθύς εφηρμοσμένης ζωής κατά Θεόν. Είναι ιδού, «τόπος Θεού και πύλη ουρανού». Είναι τόπος παρουσίας του ανθρώπου και, τώρα εδώ, τόπος Θεού, όπου καταξιούται ο χώρος και διασφαλίζεται ο εσχατολογικός προσανατολισμός. Η συμβίωσις εις την «πόλιν» δεν αποβλέπει εις επενδύσεις κοσμικών και ιδεολογικών στόχων αλλά εις την πνευματική ζωήν, που στοιχειούται με την άσκησιν και την μυστικήν ενατένισιν του Θεού. Αύτη η πόλις-μονή είναι ως εν εργαστήριον, εις το οποίον αι συνθήκαι είναι διειλεγμέναι και μετρημέναι και επιδιώξεις δεν αφορούν εις κάποιο ποθούμενον αλλά εις τον Ποθούμενον, αυτόν τον Θεόν, τον καταβαίνοντα εκ των ουρανών και ζώντα μέσα ακριβώς εις τα ανθρώπινα σκεύη καθ' ενός μας.
Αύτη η πεποίθησις των μοναχών είναι μια βαθεία παράδοσις και έρεισμα βίου, μια πραγματικότης υπερβαίνουσα την συνήθη διαγωγήν των ανθρώπων, η οποία καθίσταται αγγελική. Οι μοναχοί, ως άνθρωποι, έχουν τας αδυναμίας των, την πάλην, τον αγώνα, τας πτώσεις, τας εγέρσεις, αλλά δεν ορρωδούν, αντιθέτως από τούδε αισθάνονται, δια των καμάτων αυτών, συγκοινωνοί σήμερον των μαρτύρων και αύριον συγκάθεδροι μεθ' όλων των αγίων. Τα τείχη επομένως της πόλεως-μοναστηριού δεν κλείουν τους ορίζοντας, αντιθέτως ανοίγουν θεώρια μυσταγωγικά και πύλας ουρανού.
Ας παρακολουθήσομεν, λοιπόν, πρώτον, το ευσκιόφυλλον και εύχυμον τούτο δένδρον της ζωής, το της μοναχικής πολιτείας.

Β. ΔΕΝΔΡΟΝ (Μοναχική πολιτεία)

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Λόγιοι κι ενάρετοι Αγιορείτες των τελευταίων χρόνων - μέρος πρώτον

Το Άγιον Όρος στην υπερχιλιόχρονη ιστορία του υπήρξε πάντα το άοκνο εργαστήρι της σοφίας και της αρετής με εξέχουσες μορφές λογίων κι εναρέτων μοναχών.

Από τα μέσα του 18ου αιώνος παρατηρείται μία μεγάλη άνθηση στο Άγιον Όρος, που φθάνει μέχρι τις ημέρες μας. Οι όσιοι Ακάκιος ο Καυσοκαλυβίτης (+ 1730), ο υπέρμετρος αυστηρός σπηλαιωτής ασκητής, ο μιμητής του οσίου Μαξίμου του Καυσοκαλύβη, Ιερόθεος ο Ιβηρίτης (+ 1745) ο σοφός διδάσκαλος, Άνθιμος ο Κουρούκλης (+ 1782) ο ιλαρός κήρυκας νήσων του Αιγαίου και του Ιονίου, Παΐσιος ο Βελιτσκόφκσυ (+ 1794) ο δημιουργός «ασκητικοφιλολογικής» σχολής, Σωφρόνιος ο Αγιαννανίτης, Μακάριος ο Νοταράς (+ 1805) ο ασκητής ιεράρχης, Γεώργιος της Τσερνίκα της Ρουμανίας (+ 1806), Νικόδημος ο Αγιορείτης (+ 1809) ο γνωστός σοφός συγγραφέας, Αθανάσιος ο Πάριος (+ 1813) ο διακεκριμένος διδάσκαλος, Σωφρόνιος Βράτσης της Βουλγαρίας (+ 1813), Αρσένιος ο εν Πάρω (+ 1877) ο διάσημος ασκητής, Αντύπας της Μολδαβίας (+ 1822), Σιλουανός ο Ρώσος ο Αθωνίτης (+ 1938) γνωστός από την ωραία βιογραφία του και Σάββας ο εν Καλύμνω (+ 1948) ο Θαυματουργός αποτελούν σημαντικό πυρήνα φωτισμού, διδασκαλίας και προσφοράς.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Λόγιοι κι ενάρετοι Αγιορείτες των τελευταίων χρόνων - μέρος δεύτερον

Το Άγιον Όρος σε μία δύσκολη εποχή όπως η Τουρκοκρατία διατήρησε τη φλόγα του πάντα άσβεστη και μάλιστα θέλησε συχνά να τη μεταλαμπαδεύσει στους λαούς των Βαλκανίων και του Βορρά. Έτσι η ανταλλαγή επισκέψεων και η παραμονή αρκετών ανδρών στον ιερό Άθωνα δημιούργησε μια αξιόλογη πνευματική και πολιτιστική κίνηση. Στην ησυχία του Αγίου Όρους ως σχολή ανώτερης φιλοσοφίας καλλιεργείτο όχι μόνο η άσκηση και η νήψη αλλά και η μελέτη στις πλούσιες βιβλιοθήκες, οι μεταφραστικές εργασίες σπάνιων κειμένων, η σπουδή στην τέχνη και η μεταφορά ενός πνεύματος προσφοράς και θυσίας. Μεγάλης πνοής είναι το έργο του στάρετς Παϊσιου Βελιτσκόφκσυ μετά την αναχώρησή του από τον Άθωνα. Υπήρξε αναμορφωτής του μοναχισμού στη Ρουμανία και Ρωσία. Παρόμοιο έργο επιτελεί ο μαθητής του όσιος Γεώργιος της Τσερνίκα (+ 1806) στις μονές της Μολδαβίας, έχοντας υποτακτικούς εκατοντάδες μοναχούς, ο όσιος Σωφρόνιος Βράτσης (+ 1813) στο Βουκουρέστι, ο όσιος Αντύπας (+ 1882) από τη Μολδαβία πηγαίνει στο Ιάσιο και καταλήγει στη μονή Βαλαάμ της Φιλανδίας και ο Ρώσος όσιος Σιλουανός ο Αθωνίτης (+ 1938) διδάσκει με την πολυμεταφρασμένη βιογραφία του του αρχιμ. Σωφρονίου (+ 1993) και μετά τη μακαρία τελευτή του. Για μια ακόμη φορά γίνεται φανερή η αίγλη της οικουμενικότητος του Αγίου Όρους.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Αρχιτεκτονική - Περίβολοι - Κυριακά - Καθολικά - Παρεκλήσια - Μαγειρεία - Κελλιά

            

Εισαγωγή           

Οι Μοναστηριακοί Περίβολοι  

Τα Καθολικά     

Τα Κυριακά       

Τα Παρεκκλήσια             

Οι Τράπεζες      

Οι Πτέρυγες του Περιβόλου      

Τα Μαγειρεία  

Οι Πύργοι           

Οι Φιάλες           

Οι Κρήνες           

Οι Αρσανάδες  

Τα Κελλιά        

Βιβλιογραφία   

Η ξεχωριστή σημασία της αρχιτεκτονικής του Αγίου Όρους είναι προφανής για όποιον συνειδητοποιεί την ιδιαιτερότητα των συνθηκών διαμόρφωσής της. Η μακραίωνη ιστορία του εγγυάται την ύπαρξη σ' αυτό μνημείων από τα μεσοβυζαντινά χρόνια ως τον αιώνα που διανύουμε, ενώ οι διαβαθμίσεις συγκρότησης της μοναστικής ζωής και η ποικιλομορφία των λειτουργιών της έχει ως φυσική συνέπεια τη μεγάλη ποικιλία των κτισμάτων του. Στη διατήρηση του μνημειακού αυτού πλούτου καθοριστικό στοιχείο υπήρξε ο συντηρητισμός της μοναστικής ζωής, η οποία παραμένει ουσιαστικώς ανεξέλικτη.
Τα κτίσματα του Αγίου Όρους συγκροτούνται στις εξής κατηγορίες καθιδρυμάτων:
α) Στις είκοσι μονές, που αποτελούν μεγάλα οχυρωμένα συγκροτήματα, τα οποία συμπληρώνονται από έναν αριθμό βοηθητικών κτιρίων (εργαστήρια, εργατόσπιτα, κ.λ.π.) στον άμεσο περίγυρο τους.
β) Στις οκτώ ιδιόρρυθμες σκήτες, που αποτελούν οικισμούς συγκροτημένους από καλύβες (δηλαδή από μικρές μονάδες αποτελούμενες από χώρους κατοικίας με ενσωματωμένο ναΐδριο) στο κέντρο των οποίων βρίσκεται ο κεντρικός ναός της σκήτης, το λεγόμενον κυριακόν. (Παρόμοια περίπου διάταξη έχουν και οι Καρυές, η πρωτεύουσα της Αθωνικής Πολιτείας, εδώ όμως τα περισσότερα κτίσματα είναι μεγαλύτερα από τις καλύβες καθώς αποτελούν τις έδρες των αντιπροσώπων των μονών).
γ) Στις τέσσερις κοινοβιακές σκήτες που συγκροτούνται όπως ακριβώς οι μονές, δηλαδή ως κλειστοί μοναστηριακοί περίβολοι.
δ) Στα ελεύθερα κελλιά, που είναι ανεξάρτητα κτίσματα με χώρους κατοικίας και ναΐδριο.
ε) Στα ασκηταριά και τα κάθε μορφής ησυχαστήρια που είναι ανεξάρτητα κτίσματα για την διαβίωση (ενίοτε στοιχειώδη) μεμονωμένων ατόμων ή πολύ ολιγομελών ομάδων.

Οι Μοναστηριακοί Περίβολοι 

Τα σημαντικότερα αγιορείτικα καθιδρύματα είναι βέβαια οι είκοσι μονές. Η αγιορείτικη μονή συγκροτείται όπως ακριβώς και τα εκτός Αγίου Όρους ορθόδοξα μοναστήρια, δηλαδή ως κλειστός οχυρωμένος περίβολος, συνήθως τετράπλευρος, στο μέσον του οποίου βρίσκεται ο καθολικός ναός. Στον άμεσο περίγυρο του συγκροτήματος της κυρίως μονής βρίσκονται κάποια μικρότερα βοηθητικά κτίσματα (εργατόσπιτα, εργαστήρια, καθίσματα, κ.λ.π.) αναλόγως των αναγκών της κάθε μονής. (Ξεχωριστή περίπτωση αποτελεί εν προκειμένω η μονή Αγ. Παντελεήμονος, στην οποία, η απότομη αύξηση του αριθμού των μοναχών της μετά τα μέσα του 19ου αιώνα οδήγησε στην εκτός του αρχικού περιβόλου επέκτασή της).
Ο οχυρωματικός χαρακτήρας του περιβόλου της αγιορείτικης μονής εκφράζεται από το ισχυρό εξωτερικό τείχος με τα μικρά παράθυρα στο άνω μέρος του, την μοναδική και καλά ασφαλισμένη με βαριά θυρόφυλλα και καταχύστρες είσοδο και τον υψηλό και ισχυρό πύργο στη μία του γωνία. Στα αρχαιότερα σωζόμενα τμήματα περιβόλων, όπως π.χ. στο δυτικό τμήμα της νότιας πλευράς της Μέγιστης Λαύρας, ο οχυρωματικός χαρακτήρας είναι περισσότερο έκδηλος. Στα νεώτερα τμήματα η βελτίωση των συνθηκών ασφαλείας εκφράζεται με την αύξηση των παραθύρων και του μεγέθους τους, τη δημιουργία κλειστών και ανοιχτών εξωστών (απλωταριές), τη φροντίδα για κάποια οργάνωση των όψεων. Το ίδιο λίγο-πολύ συμβαίνει και στους πυλώνες: Η διαμόρφωσή τους παύει βαθμιαία να υπακούει αποκλειστικά στην οχυρωματική λογική και επηρεάζεται ολοένα και περισσότερο από τη μέριμνα για κάποιο μορφολογικό αποτέλεσμα, όπως δείχνει η εμφάνιση, στα μέσα του 19ου αιώνα, των κιονοστήρικτων προστόων, έστω και αν με αυτά μάλλον αποδυναμώνεται η οχυρωματική συγκρότηση της πύλης.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Στιγμές τού Αθωνικού Βίου

Άγιον Όρος, η χερσόνησος του Άθω, το Περιβόλι της Παναγίας. Λέξεις ανυπότακτες σε ορισμούς, ωστόσο ενδεικτικές ενός τόπου και τρόπου ζωής.
Το ταξίδι ενός προσκυνητή ή απλώς ενός περίεργου διαβάτη παίρνει διαστάσεις συχνά ανύποπτες, καθώς το απρόσμενα θεϊκό συναπαντάται στις απροσδιόριστες ατραπούς του Πνεύματος που με ανεκλάλητους στεναγμούς επιθυμεί να μας γνωρίσει την αγάπη του Πατρός.
Το πλοιάριο σαλπάρει από την Ουρανούπολη, από την πλευρά του Σιγγιτικού και παραπλέει την όχθη της χερσονήσου. Αρσανάδες και μοναστήρια φαίνονται από την πλώρη. Δοχειαρίου, Ξενοφώντος, Παντελεήμονος, Ξηροποτάμου• αποβίβαση στη Δάφνη. Ο εκεί χώρος είναι η πρώτη αίσθηση της ειρήνης του αναχωρητή και της βοής του κοσμικού σε μια συμπλοκή κίνησης εισόδου και εξόδου.
Ο ταξιδιώτης επιλέγει τον τόπο μετάβασής του είτε διά ξηράς είτε διά θαλάσσης. Ο καθένας για τους δικούς του λόγους πλησιάζει την αθωνική πολιτεία, αναζητά κάτι διαφορετικό, και αυτή του το προσφέρει. Στο διάβα του ο ξένος αρχίζει να αισθάνεται οικείος με το απόμακρο και άγνωστο του τόπου και του τρόπου του βίου. Θα βρει φιλοξενία στο αρχονταρίκι (η αίθουσα υποδοχής και γενικότερα ο χώρος φιλοξενίας των προσκυνητών), θα ακούσει λόγο παρακλήσεως.
Ο καφές με το ρακί και το λουκούμι εδώ και χρόνια ξεκουράζουν τον προσκυνητή. Αισθάνεσαι ότι αυτή η προσφορά είναι μίμημα της δωρεάς και θυσιαστικής αγάπης του Τριαδικού Θεού. Από την άλλη, η ομορφιά του φυσικού τοπίου, το πράσινο, το ερημικό και βραχώδες, το γαλάζιο του ουρανού και της θάλασσας συνδυάζονται αξιοθαύμαστα με τα ακίνητα μνημεία που η ιστορία τους χάνεται πολλούς αιώνες πίσω.
Μυστικοί ήχοι μας γυρίζουν στην εποχή του Φωκά και του Τσιμισκή, στις Σταυροφορίες, τη διαμάχη ενωτικών και ανθενωτικών, στους Καταλανούς και Σαρακηνούς πειρατές, στο ζυγό των Τούρκων. Μέσα σε αταλάντευτη ησυχία ήχοι του παρελθόντος δένουν με τη συνέχεια της λατρευτικής παράδοσης, του τυπικού, της Βυζαντινής ψαλμωδίας.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ο Λειτουργικός κύκλος μιας ημέρας στο Άγιον Όρος

Η νύχτα και ο έναστρος ουρανός κρατύνουν πάνω από τα κτίσματα του μοναστηριού. Είναι ώρα προσευχής, εγρήγορσης και ανάτασης της ψυχής προς τις θείες διακοσμήσεις.
Στις 7:30΄ με τη Βυζαντινή ώρα, ο εκκλησιαστικός θα σημάνει το πρώτο τάλαντο, θα ανάψει τις κανδήλες, τις λουσέρνες, τα φανάρια και τους φανούς του Καθολικού. Στις 7:45΄ σημαίνει το δεύτερο τάλαντο και στις 8:00΄ το τρίτο. Ο εφημέριος βάζει το πετραχήλι και το Μεσονυκτικό αρχίζει. Τούτη η ακολουθία φέρνει εγρήγορση στην ανύστακτη ψυχή που προσμένει στο μεσονύκτιο το Νυμφίο Χριστό. Αποτελεί σημείο διαχωριστικό του σκότους της πλάνης που ο χριστιανός και ειδικά ο μοναχός άφησε πίσω του και της ζωής του φωτός που αναμένεται να ανατείλει την επόμενη ημέρα. Καθώς αρχίζει ο «Άμωμος» ο εκκλησιαστικός βάζει μετάνοια στον Ηγούμενο και χτυπά με την σειρά τον κόπανο και το καθημερινό σιδεράκι.

Μετά το τρίτο κατανυκτικό τροπάριο ο εκκλησιαστικός ανοίγει τη Βασιλική Πύλη. Ο ιερέας εισέρχεται στον κυρίως ναό και ποιεί «Ευλογητόν» ιστάμενος έμπροσθεν του τέμπλου. Κατά τη διάρκεια ανάγνωσης του «Επακούσαι σου..» θα θυμιατίσει το ναό. Ο «Εξάψαλμος» θα διαβαστεί από τον Ηγούμενο.

Με το πέρας της έκτης Ωδής διαβάζεται το Συναξάρι της ημέρας και ο εκκλησιαστικός και πάλι θα χτυπήσει το σιδεράκι. Στην εννάτη Ωδή, «Την Τιμιωτέραν», ο ιερέας θυμιάζει το ναό, ενώ οι μοναχοί αποκουκουλίζονται και κατεβαίνουν από τα στασίδια τους. Μια στάση που εύγλωττα φανερώνει την ξεχωριστή τιμή που οι μοναχοί αποτίουν στην Κυρία Θεοτόκο.

Προς το τέλος του Όρθρου σημαίνει ένα τάλαντο σε τρεις στάσεις κύκλω του ναού. Γίνεται απόλυση και μεταβαίνουν στο παρεκκλήσι που θα τελεσθεί η Θεία Λειτουργία. Εκεί πρωτίστως αναγινώσκεται η τρίτη και έκτη Ώρα. Στο «Δόξα» της έκτης Ώρας ο εκκλησιαστικός σημαίνει το σιδεράκι. Τότε περίπου θα σημάνει και ο ιερέας τον κωδωνίσκο της προθέσεως και οι πατέρες αποκουκουλισμένοι και έχοντας κατεβεί από τα στασίδια τους μνημονεύουν μυστικά τα ονόματα που ο καθείς φέρει στη μνήμη του, ζώντων και κεκοιμημένων.

Σε λίγο ο εκκλησιαστικός ανάβει τα δρακόντια από το τέμπλο του παρεκκλησιού και ακολουθεί η Θεία Λειτουργία. Τα βημόθυρα παραμένουν κλειστά για να ανοίξουν μόνο στις δύο εισόδους και την ώρα της Θείας Μετάληψης.

Στο τρίτο αντίφωνο γίνεται η μικρή είσοδος υπό του ιερέως φέροντος το ευαγγέλιο και προηγούντος του εκκλησιαστικού με αναμμένο εισοδικό. Ακολουθούν τα αναγνώσματα, ο Απόστολος και το Ευαγγέλιο. Λίγο μετά ψάλλεται ο χερουβικός ύμνος, γίνεται η μεγάλη είσοδος όπου τα Τίμια Δώρα διακομίζονται από την Πρόθεση στην Αγία Τράπεζα. Τα Λειτουργικά και οι αιτήσεις του ιερέως δημιουργούν θεία ένταση φτάνοντας ως την Κυριακή προσευχή. Προ της Μεταλήψεως οι μοναχοί χαιρετούν τις εικόνες. Ακολουθεί η κοινωνία του Σώματος και Αίματος του Χριστού, το κέντρο της ζωής του μοναχού και κάθε χριστιανού.

Έπεται η απόλυση. Διανέμεται το αντίδωρο και κατά την έξοδο λαμβάνεται και ο αγιασμός που φυλάγεται σε ειδικό σκεύος στη λιτή.

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ιερά μονή Μεγίστης Λαύρας

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ


Η Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας βρίσκεται κτισμένη στη νοτιοανατολική πλευρά της χερσονήσου στην τοποθεσία Μελανά, περιοχή όπου διασώζονται σπαράγματα μνημείων που μας πάνε πίσω σε προχριστιανικά χρόνια.
Η Λαύρα κατέχει την πρώτη θέση στην ιστορία και ιεραρχία των μονών του Άθω, και ιδρυτής της είναι η σεβασμιώτερη μορφή μεταξύ των Αγιορειτών, ο άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης. Είναι το πρόσωπο που εισάγει στον μέχρι τότε σπηλαιώδη και ερημιτικό μοναχισμό τον κατεξοχήν μετέπειτα τρόπο μοναχικής ζωής, τον κοινοβιακό.
Με άδεια του αυτοκράτορα Ρωμανού του Β΄ ο Αθανάσιος ξεκινά τα έργα. Σύντομα, αυτοκράτορας ανακηρύσσεται ο φίλος του αγίου Νικηφόρος Φωκάς, ο οποίος και του συμπαραστέκεται πολύτροπα. Αρχικά ανεγείρεται το Καθολικό και πολύ σύντομα πολλοί, αλλόγλωσσοι και αλλόφυλοι, επιφανείς και άσημοι, έρχονται να μονάσουν υπό την καθοδήγηση του αγίου. Την πολιτική υποστήριξης του Φωκά προς τον Αθανάσιο συνεχίζουν και οι διάδοχοί του Τσιμισκής και Βασίλειο Β΄ ο Βουλγαροκτόνος, παρά τις αντιδράσεις και κατηγορίες που κάποιοι έσπευσαν να κομίσουν κατά του αγίου Αθανασίου.
Μετά τον θάνατο του αγίου την επιτροπία της Λαύρας αναλαμβάνουν κατ' εντολή του ο ιδρυτής της Μονής των Ιβήρων άγιος Ιωάννης και ο πατρίκιος Νικηφόρος ο Ουρανός. Η μονή βρίσκεται από καιρό σε περίοδο ακμής και σταδιακά αποκτά πολλά αφιερώματα: εκτός από το σολέμνιο (ετήσια επιχορήγηση χρυσών νομισμάτων) που καθιερώθηκε από τον Φωκά και τον Τσιμισκή, ο Βασίλειος ο Β΄ προσέφερε στη μονή ένα νησί (κοντά στη Σκιάθο). Σταδιακά, κτήματα της Λαύρας γίνονται η μονή Γομάτου, Μονοξυλίτου, Αμαλφινών, Κάλυκα, το Ξηρόκαστρον, ο όρμος Πλατύς. Τις κτήσεις αυτές επικυρώνουν με αυτοκρατορικά χρυσόβουλλα ο Ανδρόνικος ο Β΄ και ο δεσπότης Δημήτριος Παλαιολόγος (1429).
Ο κράλης των σέρβων Στέφανος Δουσάν, όπως και άλλοι μεταγενέστεροι σλαύοι ηγεμόνες, φέρεται με γενναιοδωρία προς τη Λαύρα. Η μονή μέχρι και τον 14ο αιώνα παρέμεινε κοινόβιο, αλλά οι πειρατικές επιδρομές συνέβαλαν στην αποδιοργάνωσή της, ενώ σοβαρά πλήγματα επέφεραν διάφοροι σεισμοί που έτυχε να επισυμβούν στη Λαύρα, όπως αυτός του 1585. Στη σταδιακή παρακμή της μονής συνέτεινε το βάρος της φορολογίας των μοναστηριών στα χρόνια της τουρκοκρατίας που σχεδόν συνολικά το σήκωσαν η Λαύρα μαζί με τις μονές Βατοπαιδίου και Ιβήρων.
Η μετάβαση κατά τον 14ον αιώνα στην ιδιορρυθμία οδήγησε τη μονή στη χρήση ενός ιδιαίτερου τυπικού, όμοιο με αυτό των Λαυρών της Παλαιστίνης. Το 1574 με την επέμβαση του πατριάρχη Αλεξανδρείας Σιλβέστρου, η μονή επιστρέφει στο κοινοβιακό σύστημα για να ξαναπέσει στην ιδιορρυθμία το 1670.
Ο ναός αν και αρχικά ήταν αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου με την κοίμηση του αγίου Αθανασίου τιμάται έκτοτε και πανηγυρίζει στη μνήμη του. Η αρχική του κατασκευή ανάγεται στο 963 όμως στην οικοδομική του ιστορία έχει περάσει αρκετές φάσεις, όπως και η πλειονότητα των αθωνικών Καθολικών. Οι αγιογραφίες του Καθολικού ανήκουν στον Θεοφάνη τον Κρήτα και της τράπεζας πιθανώς σε κάποιο μαθητή του. Έξω από το Καθολικό βρίσκεται η φιάλη του αγιασμού που είναι η μεγαλύτερη του Αγίου Όρους. Η μονή διαθέτει 17 παρεκκλήσια και 19 εξωκκλήσια.
Από τους πολλούς και ανεκτίμητους θυσαυρούς της μονής είναι η εικόνα της Παναγίας της Κουκουζέλισσας, πατριαρχικοί και αυτοκρατορικοί σάκοι, και άγια λείψανα. Η βιβλιοθήκη της Λαύρας έχει περίπου 2,116 χειρόγραφα, 20,000 έντυπα βιβλία και περίπου 100 ξενόγλωσσα χειρόγραφα. Σ' αυτήν ανήκουν οι τρεις γνωστές σκήτες του Τιμίου Προδρόμου, της Αγίας Άννης και των Καυσοκαλυβίων, τα καλυβικά αθροίσματα της Μικράς Αγίας Άννης, τα Κατουνάκια, τα Καρούλια, η Κερασιά, κ.α., τα ονομαστά Κελλιά Μυλοπόταμος, Άγιος Νείλος, και τα ασκηταριά των αγίων Πέτρου, Αθανασίου και Νείλου. Στη μονή επίσης ανήκουν τα ιστορικά Κελλιά της Προβάτας και των Καρυών. Το 1963 η Λαύρα και μαζί μ' αυτήν όλο το Άγιον Όρος γιόρτασε την Χιλιετηρίδα της. Το 1980 η Μεγίστη Λαύρα επέστρεψε στο κοινοβιακό σύστημα. Σήμερα αριθμεί περί τους 50 μοναστηριακούς αδελφούς και τους 300 εξαρτηματικούς.

 Ι. Μ. ΜΕΓΙΣΤΗΣ ΛΑΥΡΑΣ

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ιερά μονή Βατοπαιδίου

Η Ιερά Μονή Βατοπαιδίου αντικρύζει τη θάλασσα της βορειοανατολικής όψης του Άθω από ένα παραθαλάσσιο ύψωμα. Η μονή ιδρύθηκε περί το 972-985 πιθανώς από τρεις πλούσιους άρχοντες, τους Αθανάσιο, Νικόλαο και Αντώνιο, οι οποίοι ήρθαν και μόνασαν στο Άγιον Όρος στα χρόνια του αγίου Αθανασίου που ίδρυσε τη Μεγίστη Λαύρα. Στο Β΄ Τυπικό (1045) κατακτά τη δεύτερη θέση την οποία συνεχίζει να κατέχει και σήμερα.
Τον 12ο και 13ο αιώνα εκεί μόνασαν οι εθναρχικές μορφές του σερβικού λαού άγιοι Σάββας και Συμεών. Ο κράλης της Σερβίας Στέφανος Δουσάν κατά τον 14ο αιώνα ανάμεσα στις πολλές δωρεές που πρόσφερε στη μονή ήταν και ο συνοικισμός Άγιος Μάμανας, ενώ και τον επόμενο αιώνα άλλοι Σέρβοι ηγεμόνες συνέχισαν την θεοφιλή τακτική των αφιερώσεων και δωρεών στο μοναστήρι.
Στην ένδοξη πορεία της μονής δεν έλειψαν και οι δύσκολες στιγμές, όπως οι επιδρομές και λεηλασίες Φράγκων πειρατών, Καταλανών (1307) και αργότερα οθωμανικών φύλων. Όμως αυτού του είδους οι κακοτυχίες δεν ανέστειλαν την αύξηση και προκοπή της μονής. Απεναντίας, κατά καιρούς υπό την κατοχή της περιήλθαν οι μονές Χαλκέως, Βεροιώτου, Ιεροπάτορος, Καλέτζη, Αγίου Δημητρίου, Ξύστρου, Τριπολίτου, και Τροχαλά. Οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες επίσης δεν υστέρησαν σε γενναιοδωρία, ενώ δυτικοί ηγεμόνες στους μεταβυζαντινούς χρόνους ενδιαφέρθηκαν για την ακεραιότητα της μονής.
Στα τέλη του 15ου αιώνα το Βατοπέδι έθρεψε στους κόλπους του τον φωτιστή των Ρώσων άγιο Μάξιμο τον Γραικό. Το 1749 στη μονή ιδρύθηκε η γνωστή Αθωνιάδα Σχολή, που σε εποχές δίσεκτες για το Γένος προσέφερε γνώση και μόρφωση πνευματική.
Το ωραίο Καθολικό της μονής τιμάται στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και χτίστηκε το 10ο αιώνα. Οι παλαιότερές του αγιογραφίες, που έχουν ωστόσο επιζωγραφηθεί κατά το 18ο και 19ο αιώνα, ανάγονται στον 14ο αιώνα. Η μονή διαθέτει 12 εξωκκλήσια και 21 παρεκκλήσια εκ των οποίων τα 5 είναι ενσωματωμένα στο Καθολικό. Το κωδωνοστάσιο της μονής ανεγέρθηκε περί το 1427 και είναι το παλαιότερο σωζόμενο. Η μονή πέρασε συχνές και ολιγόχρονες μεταβολές από το κοινοβιακό στο ιδιόρρυθμο σύστημα και αντίστροφα ήδη από τα τέλη του 14ου αιώνα. Το 1989 επανήλθε στο κοινοβιακό σύστημα.
Από τα κειμήλια της μονής ιδιαίτερα γνωστό είναι η τιμία Ζώνη της Παναγίας, που φυλάσσεται εκεί από τον 14ο αιώνα. Πολύτιμο ανάθημα είναι και ο «Ίασπις», ένα ποτήρι, δώρο μάλλον του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου, που έχει την ιδιότητα να μετατρέπει το νερό σε γαλάκτωμα ιαματικό για το δάγκωμα φιδιού, καθώς επίσης και πολλά περίτεχνα άμφια και εκκλησιαστικά σκεύη. Αλλά και μια σειρά από θαυματουργές εικόνες της Θεοτόκου όπως της Ελαιοβρύτισσας, της Κτητόρισσας, της Εσφαγμένης και της Παραμυθίας στολίζουν εξαίρετα το μοναστήρι. Η βιβλιοθήκη της Βατοπαιδίου έχει 1536 χειρόγραφα, 25 ειλητάρια, ένα μεγάλο αριθμό εγγράφων και έντυπα που ξεπερνούν τις 25,000. Εξαρτήματα της μονής είναι 24 Κελλιά και οι ιστορικές σκήτες του Αγίου Δημητρίου και του Αγίου Ανδρέα (Σεράι), παρά τις Καρυές. Οι μοναχοί της μονής ανέρχονται στους 50 και αρκετοί κατάγονται από την Κύπρο.

 Ι. Μ. ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ιερά μονή Ιβήρων

Η Ιερά Μονή Ιβήρων ιδρύθηκε προς το τέλος του 10ου αιώνα από τον άγιο Ιωάννη τον Ίβηρα λίγο μετά την ίδρυση της Μεγίστης Λαύρας και της Βατοπαιδίου. Ο άγιος Ιωάννης μόνασε κοντά στον άγιο Αθανάσιο και σύντομα ήλθαν και άλλοι Ίβηρες. Ανάμεσά τους ήταν και ο γυναικάδελφός του Ιωάννης Τορνίκιος. Ο Ιωάννης Τορνίκιος ως μοναχός κλήθηκε από τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Βασίλειο Β΄ και μαζί κετέστειλαν την ανταρσία του στρατηγού Βάρδα του Σκληρού. Από τα λάφυρα και τις αυτοκρατορικές δωρεές διευρύνθηκε η παλαιότερη μονή του Κλήμεντος και δημιουργήθηκε η μονή των Ιβήρων. Ο άγιος Ιωάννης και ο κατά σάρκα γιος του άγιος Ευθύμιος -συνκτίτορας της μονής και μετέπειτα ηγούμενος-, αναδείχθηκαν σε φωτιστές των Ιβηριτών.
Στην Ιβήρων από νωρίς προστέθηκαν άλλα μικρότερα μονύδρια, όπως του Λεοντίου στη Θεσσαλονίκη, του Ιωάννη Κολοβού στην Ιερισσό, του αγίου Σάββα του Χάλδου και του Κάσπακος. Τον 14ο αιώνα υπέστη καταστροφές από πειρατές Καταλανούς και ενωτικούς της Δύσης. Η μονή ωστόσο θα ορθοποδήσει με την αμέριστη συμπαράσταση των Παλαιολόγων και των ηγεμόνων της Σερβίας και της Γεωργίας. Στις δύσκολες στιγμές του 16ου αιώνα διάφοροι Γεωργιανοί ηγεμόνες ευεργέτησαν τη μονή και την έβγαλαν από τα οικονομικά της αδιέξοδα.
Στη μονή των Ιβήρων είναι εγκατεστημένη η εφέστια εικόνα του Αγίου Όρους, η Παναγία η Πορταΐτισσα. Το 1651 αντίγραφο της εικόνας στάλθηκε στην Μόσχα κατόπιν πρόσκλησης της τσαρικής οικογένειας. Οι εκεί θαυματουργίες της Παναγίας βοήθησαν στη συγκέντρωση χρημάτων, ενώ τους παραχωρήθηκε και το μοναστήρι του αγίου Νικολάου στη Μόσχα. Η Ιβήρων δοκίμασε τη λαίλαπα της φωτιάς το 1740 και το 1845. Αλλά η πυρκαγιά που κυριολεκτικά αποτέφρωσε τη μονή ήταν αυτή του 1865. Στα χρόνια της Επανάστασης η μονή δωρίζει τους θησαυρούς για τον Αγώνα, ενώ στο χώρο της έμεινε και ο εθνομάρτυρας Γρηγόριος Ε΄. Ο τελευταίος Ίβηρας μοναχός κοιμήθηκε το 1955. Το μοναστήρι κατέχει την τρίτη θέση στην ιεραρχία των μονών και από το 1990 αποτελεί κοινόβιο.
Το Καθολικό είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Ο αρχικός του πυρήνας χτίστηκε προς το τέλος του 10ου αιώνα, ακολούθησε μια μετασκευή στις αρχές του 11ου αιώνα και ανοικοδομήθηκε το 1513. Γνωστά κειμήλια του Καθολικού είναι η περίφημη λεμονιά -αργυρή επτάφωτη λυχνία- και η πόρτα από τον εξωνάρθηκα στη λιτή φτιαγμένη από άργυρο και έβενο. Άλλοι γνωστοί θυσαυροί της μονής είναι ο λεγόμενος σάκκος του Ιωάννη Τσιμισκή, η αρχιερατική στολή του πατριάρχη Διονυσίου Δ΄, το μέγα ευαγγέλιο (δώρο του Πέτρου του μεγάλου), σκεύη, άμφια και κεντητά, καθώς και τιμία λείψανα τουλάχιστον από 150 αγίους.
Στη βιβλιοθήκη της Ιβήρων περιέχονται πάνω από 2,000 χειρόγραφα και 15 λειτουργικά ειλητάρια, και πάνω από 20,000 βιβλία, με σπουδαία αρχέτυπα και παλαίτυπα. Στη μονή που ανέδειξε αγίους και λογίους ανήκουν η σκήτη του Τιμίου Προδρόμου, 11 Καθίσματα, και 26 Κελλιά. Το μοναστήρι διαθέτει 16 παρεκκλήσια και 10 εξωκκλήσια. Σήμερα αριθμεί περί τους 30 μοναχούς.

 Ι. Μ. ΙΒΗΡΩΝ

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ιερά μονή Χελανδαρίου

Η Ιερά Μονή Χελανδαρίου είναι κτισμένη στη βορειανατολική πλευρά του Άθω. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η ονομασία της μονής πιθανότατα προέρχεται από τον ιδρυτή παλαιότερου μονυδρίου στον εκεί χώρο, ενώ άλλοι δέχονται την ετυμολογία της λέξης από το βυζαντινό πλοίο «χελάνδιο».
Το μοναστήρι όπως σήμερα μας είναι γνωστό ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα από τον ηγεμόνα της Σερβίας Στέφανο Νεμάνια και τον γιο του Ράστκο, τους μετέπειτα μοναχούς Συμεών και Σάββα, που είναι ίσως και οι λαοφιλέστεροι άγιοι της Σερβίας. Το Χελανδάρι αρχικά ανήκε στη μονή Βατοπαιδίου αλλά παραχωρήθηκε στους αγίους Σάββα και Συμεών, και το 1198 με χρυσόβουλλο ο αυτοκράτορας Αλέξιος Γ΄ επικύρωσε τη σερβική κατοχή της μονής. Σταδιακά προσαρτήθηκαν στα όρια του Χελανδαρίου πολλές άλλες μικρότερες ιστορικές μονές, όπως του Ζυγού, του Αγίου Βασιλείου, της Κομίτισσας, του Κάλυκα, των Παπαρνικίων, του Ομολογητού, της Στροβηλαίας και άλλες.
Η συνεχής επάνδρωσή του με νέο έμψυχο υλικό από τη Σερβία και η αμέριστη υποστήριξη του σερβικού λαού και των ηγεμόνων του εξασφάλησε την άνθηση και τη μακροημέρευση του μοναστηριού σε χρόνια δίσεκτα κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Ανάμεσα στους Σέρβους ηγεμόνες που βοήθησαν κατά πολύ οικονομικά το Χελανδάρι ήταν ο Στέφανος Μιλούτιν (1282-1321) -στο όνομα του οποίου ανεγέρθηκε ο ομώνυμος πύργος που βρίσκεται στο δρόμο προς τον αρσανά της μονής- και ο Νεαγκόε Μπασαράμπ (1512-21). Τον 17ο αιώνα η προσέλευση των Σέρβων μοναχών ελαττώνεται ενώ η παρακμή σημειώνεται έντονα τον 18ο αιώνα, μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1722. Την εποχή αυτή η μονή ουσιαστικά κατοικούνταν από Βουλγάρους μοναχούς Η μονή δοκιμάστηκε και πάλι το 1891 από μια εξίσου ολέθρια πυρκαγιά.
Το Χελανδάρι συμπαραστάθηκε ενεργά στους εθνικούς αγώνες των Ελλήνων και στους δυο παγκόσμιους πολέμους. Το Καθολικό του μοναστηριού είναι αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου και κτίστηκε τον 14ο αιώνα. Οι έξοχες αγιογραφίες που φέρει επιζωγραφήθηκαν στις αρχές του 19ου αιώνα. Επίσης, πίσω από το νεώτερο ξυλόγλυπτο τέμπλο υπάρχει το παλαιότερο μαρμάρινο τέμπλο του Καθολικού. Η φιάλη της μονής είναι έργο του 18ου αιώνα, ενώ η τράπεζά της είναι τόσο παλαιά όσο και το Καθολικό.
Η μονή κατέχει την τετάρτη θέση στην ιεραρχία των μονών. Διαθέτει 11 παρεκκλήσια και 2 εξωκκλήσια, καθώς και 17 Κελλιά, 15 εκ των οποίων βρίσκονται στις Καρυές. Από τα μετόχια της μονής σήμερα σώζωνται τρία: της Κομίτσας, της Ζωοδόχου Πηγής κοντά στην Ιερισσό, και του Αγίου Νικολάου στη Σωζόπολη της Χαλκιδικής. Ανάμεσα στα πολλά κειμήλια της μονής ξεχωρίζουν η ασημένια λάρνακα του αγίου Συμεών με το κλήμα, οι καρποί του οποίου έχουν λύσει τη στειρότητα πολλών γυναικών, οι θαυματουργές εικόνες της Παναγίας της Τριχερούσας της Οδηγήτριας και της Αβραμιώτισσας. Επίσης, διακρίνονται κάποια κεντητά άμφια και υφάσματα, δυο σταυροί με Τίμιο Ξύλο, το δίπτυχο με τις 24 μικρογραφίες, το καλάμι και το σάβανο του Χριστού και πολυθρόνες κοσμημένες με φίλντισι. Στη βιβλιοθήκη του μοναστηριού περιέχονται 181 ελληνικοί και 809 σλαβικοί κώδικες, τουλάχιστον 20,000 έντυπα βιβλία εκ των οποίων 3,000 είναι ελληνικά, καθώς επίσης και 400 έγγραφα διαφόρων γλωσσών. Στη μονή σήμερα κατοικούν 22 μοναχοί.

 Ι. Μ. ΧΕΛΑΝΔΑΡΙΟΥ

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ιερά μονή Διονυσίου

Η Ιερά Μονή Διονυσίου ως «Νέα Πέτρα» είναι κτισμένη πάνω σε στενό και απόκρημνο βράχο σε ύψος 80 μέτρων από τη θάλασσα μεταξύ των μονών Γρηγορίου και Αγίου Παύλου. Κτίτορας της μονής είναι ο όσιος Διονύσιος από την Κορυσό της Καστοριάς ο οποίος με πολλές δυσκολίες και κόπους κατόρθωσε να συγκεντρώσει τα απαραίτητα για την ανέγερση του μοναστηριού στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα. Σ' αυτή του την προσπάθεια ευγενικός χορηγός στάθηκε ο Αλέξιος Γ΄ Κομνηνός, αυτοκράτορας της Τραπεζούντας παρακινούμενος και από τον μητροπολίτη της πόλης Θεοδόσιο που ήταν αυτάδελφος του οσίου. Την πολιτική αυτή της δαψιλής χορηγίας προς τη μονή συνέχισαν οι Παλαιολόγοι και αργότερα πολλοί ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας.
Ο πατριάρχης Αντώνιος Δ΄ το 1389 με σιγιλλιώδες γράμμα ανακηρύσει τη μονή πατριαρχική και κατ' αυτό τον τρόπο λαμβάνει αυτόνομη οντότητα. Με τη Διονυσίου συνδέεται και η σπουδαία προσωπικότητα του αγίου Νήφωνα, πατριάρχη ΚΠόλεως, ο οποίος στα μέσα του 15ου αιώνα εκάρη μοναχός της και μετά από πολλούς αγώνες επέστρεψε και πάλι στη μονή της μετανοίας του. Στις αρχές του 16ου αιώνα οι Μολδαβοί Ράδουλος και ο διάδοχός του Νεάγκος Βασσαράβας κτίζουν το υδραγωγείο και τον πύργο του μοναστηριού. Το 1539 μια πυρκαγιά, ίσως η μοναδική τόσο ισχυρή στην ιστορία της μονής, αποτέφρωσε ικανό μέρος των κτισμάτων της, που όμως σύντομα ανακαινίσθηκαν και αναπληρώθηκαν. Τον 16ο και 18ο αιώνα η μονή λόγω οικονομικών δυσχερειών μετατράπηκε σε ιδιόρρυθμο, αλλά στις αρχές του 19ου αιώνα θα επιστρέψει οριστικά στο κοινοβιακό σύστημα.
Το Καθολικό της μονής αφιερωμένο στο Γενέσιο του Τιμίου Προδρόμου οικοδομήθηκε μαζί με τη μονή αλλά μια πυρκαγιά το 1534 το κατέστρεψε. Ο νέος ναός είναι αυτός που ανοικοδομήθηκε αμέσως μετά τη χρονιά του 1540. Οι τοιχογραφίες του Καθολικού φαίνεται πως έγιναν από τον εκπρόσωπο της Κρητικής σχολής Τζώρτζη περί το 1546. Αξιόλογο είναι το επιχρυσωμένο τέμπλο του ναού και οι τοιχογραφίες της Αποκάλυψης, η αρχαιότερη πλήρη εικαστική έκφραση της Αποκάλυψης στον Ορθόδοξο χώρο.
Στη Διονυσίου βρίσκεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας των Χαιρετισμών ή του Ακαθίστου. Στο μoναστήρι υπάγονται 7 Κελλιά και αρκετά Καθίσματα. Επίσης διαθέτει 8 παρεκκλήσια και 6 εξωκκλήσια. Στη Διονυσίου ανήκει και το μετόχι Μονοξυλίτης, όταν στα μέσα του 17ου αιώνα το πήρε από τη Λαύρα. Η Διονυσίου κατέχει την πέμπτη θέση στην ιεραρχία των μονών. Στα κειμήλια της μονής αριθμούνται πολλά λείψανα αγίων με πιο σημαντικά τη δεξιά του τιμίου Προδρόμου και τα τίμια λείψανα του αγίου Νήφωνα. Άλλα σημαντικά κειμήλια είναι μια ανάγλυφη παράσταση της Σταύρωσης σε ελεφαντοστό, έργο του 10ου αιώνα, κεντητά, σκεύη και άμφια. Στη βιβλιοθήκη της μονής βρίσκονται θυσαυρησμένα 1,100 χειρόγραφα, κάποια από αυτά εικονογραφημένα, και πανω από 15,000 βιβλία με πολύτιμα αρχέτυπα και παλαίτυπα. Η μονή ανέδειξε στον αιώνα μας ασκητικές μορφές και λόγιους και σήμερα αριθμεί περί τους 50 μοναχούς.

 Ι. Μ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ιερά μονή Κουτλουμουσίου

Η Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου βρίσκεται κτισμένη κοντά στις Καρυές και είναι αφιερωμένη στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Η ετυμολογία του ονόματος σχετίζεται πιθανότατα με δυο φάσεις της ζωής του μοναστηριού. Μονή με το όνομα Κουτλουμούσι αναφέρεται ήδη σε έγγραφο του 1169 και θα πρέπει να την ταυτίσουμε με την σημερινή. Ωστόσο δεύτερος ιδρυτής της μονής θεωρείται κάποιος Κουτλουμούσης από την εκχριστιανισμένη δυναστεία των Σελτζουκιδών.
Τον 14ο αιώνα το Κουτλουμούσι έζησε δύσκολες στιγμές με τις ληστρικές επιδρομές των Καταλανών που σφράγισαν μια πορεία αποδυνάμωσης και κάμψης που είχε αρχίσει ήδη από τον12ο αιώνα. Η περίοδο ακμής του μοναστηριού ήρθε με τη φωτισμένη καθοδήγηση του ηγουμένου Χαρίτωνα από την Ίμβρο το δεύτερο μισό του14ου αιώνα. Ο Χαρίτων εξασφάλισε σημαντική βοήθεια από τον Ιωάννη Βλαδισλάβο διατηρώντας τα προνόμια των Ελλήνων έναντι των εκεί εγκαταβιούντων Ρουμάνων. Το 1393 το μοναστήρι κατεστάθηκε σταυροπηγιακό. Στις αρχές του 15ου αιώνα Κουτλουμουσιανοί μοναχοί κατοίκησαν και προσάρτησαν την έρημη μονή του αγίου Αλυπίου. Με πατριαρχικό σιγίλλιο το 1428 η μονή Αλυπίου απορροφήθηκε από το Κουτλουμούσι αποκτώντας περισσότερη δύναμη.
Την ακμή διαθέχθηκε η παρακμή στην οποία συνέβαλε και η μεγάλη πυρκαγιά του 1497. Το 1767 ακόμη μια πυρκαγιά κατέστρεψε την ανατολική πλευρά της μονής. Η συνδρομή του πατριάρχη Αλεξανδρείας Ματθαίου Γ΄ υπήρξε καθοριστική στην ανακαίνιση της μονής. Τον 19ο αιώνα (1857 και 1870) η φωτιά με σφοδρότητα έρχεται και πάλι να ζημιώσει τα κτίρια της μονής. Οι επισκευές τελεσφόρησαν με τη φιλότιμη προσπάθεια του ηγουμένου Μελετίου. Η τελευταία πυρκαγιά που συνέβη είναι αυτή του 1980, οι ζημίες της οποίας πρόσφατα αποκαταστάθηκαν.
Το Καθολικό της Κουτλουμουσίου ανάγεται στον 16ο αιώνα και αποτελεί κλασικό δείγμα αγιορειτικής αρχιτεκτονικής, ενώ οι αρχικές αγιογραφίες του έχουν επιζωγραφηθεί. Η φιάλη και το κωδωνοστάσιο είναι έργα του 19ου αιώνα. Στην κατοχή της μονής βρίσκονται 18 Κελλιά και η ωραία σκήτη του Αγίου Παντελεήμονος (1790) με 22 Καλύβες. Ιδιαίτερης καλλιτεχνικής αξίας είναι το ξυλόγλυπτο τέμπο. Η μονή διαθέτει 7 παρεκκλήσια και ισάριθμα εξωκκλήσια. Στο παρεκκλήσι της Φοβεράς Προστασίας υπάρχει και η ομώνυμη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Στη μονή φυλάσσονται πολλά λείψανα αγίων, ιερά άμφια και ενδιαφέρουσες φορητές εικόνες. Στη βιβλιοθήκη στεγάζονται 662 χειρόγραφα και περί τα 3,500 έντυπα βιβλία. Το Κουτλουμούσι κατέχει την έκτη θέση στην ιεραρχία των μονών και όπως όλα τα σημερινά αθωνικά καθιδρύματα είναι κοινόβιο. Οι μοναχοί του είναι περίπου 20.


 Ι. Μ. ΚΟΥΤΛΟΥΜΟΥΣΙΟΥ

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>