ΟΜΙΛΙΕΣ
Οι πολυπληθείς αρχαίες Μοναστικές Κοινότητες της Αιγύπτου, Παλαιστίνης, Συρίας, Μικράς Ασίας, Κωνσταντινουπόλεως δεν υπάρχουν πια σήμερα επί της γης. Οι βαρβαρικές επιδρομές τις εξαφάνισαν.
Μόνο στο Άγιον 'Ορος του Άθω σώζεται η αρχαία μοναχική παράδοσις και κοινότης σε αδιάκοπη συνέχεια χιλίων και πλέον ετών.
Είναι λοιπόν απολύτως δικαιολογημένο το ενδιαφέρον για την Μοναστική Πολιτεία του Αγίου Όρους όχι μόνο των Ελλήνων και Ορθόδοξων Χριστιανών αλλά και κάθε ανθρώπου που έχει κάποια πνευματικά ενδιαφέροντα και ανησυχίες.
Καρπός του ενδιαφέροντος αυτού είναι και το συνέδριο αυτό.
Πολλά ημπορούν να λεχθούν για την ιστορία του Αγίου Όρους, την τέχνη, την πνευματική ζωή. Πολλά επίσης έχουν γραφή γύρω από τα θέματα αυτά στην διεθνή βιβλιογραφία. Κατά βάθος όμως η ζωή του Αγίου Όρους είναι ένα Μυστήριο που είναι πέρα από κάθε περιγραφή. Πρέπει να διανοιχθούν οι οφθαλμοί μας για να ιδούμε το Μυστήριο. Πρέπει να μυηθούμε στο Μυστήριο. Η μύησις δεν είναι καρπός λογικής μόνο κατανοήσεως. Είναι υπόθεσις πνευματικής αναβάσεως. Εκεί που ο άνθρωπος αναβαίνει και ο Θεός καταβαίνει, εκεί που γίνεται η συνάντησις, εκεί τελεσιουργείται το Μυστήριο. Αυτό το Μυστήριο είναι που κάνει τον Άθω όχι απλώς Όρος, αλλά Άγιον Όρος.
Το Μυστήριο αυτό είναι ανοικτό, προσφέρεται σε όποιον Αγιορείτη και μη Αγιορείτη θέλει να το προσεγγίσει. Η προσέγγισις όμως σημαίνει άνοδο και η άνοδος αφαίρεση και η αφαίρεσις τόλμη.
Η οργάνωσις της ζωής στο Άγιον Όρος, τα αρχιτεκτονήματα, η ζωγραφική, η φύσις, τα καλντερίμια, οι καμπάνες, τα τάλαντα που σημαίνουν την νύκτα και την ημέρα, η φιλοξενία, οι προσευχές, όλα αυτά εκφράζουν κάτι από το Μυστήριο αυτό. Το Μυστήριο είναι μέσα σ΄ όλα αυτά και συγχρόνως πέρα απ' όλα αυτά. Ότι εκφράζει το Μυστήριο αυτό ημπορεί να περιγράφεται μέχρις ενός ωρισμένου σημείου και συγχρόνως ο πυρήνας του να μένη απερίγραπτος. Μένων απερίγραπτος προσφέρεται σε κοινωνία ζωής.
Εδιάλεξα να «περιγράψω» στο συνέδριο μας κάτι που είναι κοινό μεταξύ του Αγίου Όρους ως Κοινότητος και κάθε κοινότητος λαών και εθνών όπως και η Ευρωπαϊκή Κοινότης, δηλαδή τον κοινοτικό χαρακτήρα του Αγίου Όρους. Από της ιδρύσεώς του το Άγιον Όρος λειτουργεί κοινοτικά. Το 963 μ.Χ. ο άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης με την βοήθεια του βυζαντινού αυτοκράτορος Νικηφόρου Φωκά ίδρυσε την Λαύρα του. Πολλά χρόνια πριν υπήρχαν εγκατεσπαρμένοι στην χερσόνησο του Άθω ασκηταί σε μικρά ησυχαστήρια. Όλοι αυτοί παρά την αυστηρά ερημική ζωή τους είχαν κάποια κοινοτική λειτουργία. Συνήγοντο από καιρού εις καιρόν και αποφάσιζαν για τα κοινά ζητήματα. Έτσι εφανέρωναν αυτό που παρά την εξωτερική απομόνωσί τους υπήρχε κατά βάθος, το κοινό πνεύμα, την κοινή πίστι. Ο άτυπος και αδιοργάνωτος κοινοτικός χαρακτήρ που περιπτωσιακά εξεδηλώνετο απεδείκνυε το ουσιαστικό και βαθύ κοινό που υπήρχε ματαξύ των.
Η Λαύρα του αγίου Αθανασίου λειτουργεί ως κοινόβιο. Οι μοναχοί έχουν όλα κοινά. Κοινή τράπεζα, τα ίδια ενδύματα. Τίποτε το ιδιαίτερο. Κανείς δεν έχει χρήματα ή ατομική περιουσία. Στο κοινόβιο του αγίου Αθανασίου συνεχίζεται το κοινόβιο του Σωτήρος Χριστού με τους δώδεκα μαθητάς Του και το κοινόβιο των Αγίων Αποστόλων με τους πρώτους Χριστιανούς των Ιεροσολύμων, όπως τόσο ωραία μας περιγράφει το βίβλιο των Πράξεων των Αποστόλων. Νομοθέτης των Μοναστικών Χριστιανικών Κοινοβίων είναι ο Μέγας Βασίλειος. Επιτρέψατέ μου να σας μεταφέρω την περιγραφή των σχέσεων των αδελφών ενός κοινοβίου από τον Μ. Βασίλειο γιατί είναι χαρακτηριστική του πνεύματος της αληθινής αγάπης, στο οποίο αποσκοπεί το κοινόβιο: «Τί ημπορεί να παραβληθή με αυτού του είδους την ζωήν; Τί είναι μακαριώτερον ; Τί είναι αληθέστερον από την σύνδεσιν και την ένωσιν; Τί είναι χαριέστερον από την ανάμειξιν των χαρακτήρων και των ψυχών; Εκινήθησαν άνθρωποι από διαφόρους φυλάς και χώρας και συνηρμόσθησαν με τοιαύτην ακρίβειαν εις ένα, ώστε να θεωρούνται μία ψυχή εις πολλά σώματα, και τα πολλά σώματα να φαίνονται όργανα μιας γνώμης. Ο ασθενής εις το σώμα έχει πολλούς που υποφέρουν μαζί του κατά την διάθεσιν ο άρρωστος και αδύναμος εις την ψυχήν έχει πολλούς που τον θεραπεύουν και τον ανορθώνουν. Είναι εξ ίσου δούλοι ο ένας προς τον άλλο, είναι κύριοι ο ένας του άλλου, και με την ακαταμάχητον ελευθερίαν αμιλλώνται δια να επιδείξουν μεταξύ των την ακριβεστέραν δουλείαν, την οποίαν δεν επροξένησε βιαίως κάποια αναγκαία συμφορά, που προκαλεί πολλήν ανησυχίαν εις εκείνους που κυριεύει αλλά εδημιουργήθη μετά χαράς από την ελευθερίαν με την ατομική εκλογή εκάστου. Έτσι μας ηθέλησεν εξ αρχής ο Θεός και δια τούτο μας εδημιούργησεν. Αυτοί επαναφέρουν το αρχαίον καλόν, διότι επικαλύπτουν την αμαρτία του προπάτορος Αδάμ. Διότι δεν θα υπήρχε μεταξύ των ανθρώπων διαίρεσις και διάστασις και πόλεμος, εάν η αμαρτία δεν εδίχαζε την φύσιν. Αυτοί λοιπόν μιμούνται με ακρίβειαν τον Σωτήρα και την ένσαρκον ζωήν Του. Όπως δηλαδή Εκείνος, όταν συνεκρότησε την ομάδα των μαθητών Του, κατέστησε τα πάντα κοινά δια τους Αποστόλους, ακόμη και τον Εαυτόν του, έτσι και αυτοί - όσοι βαβαίως τηρούν την ακρίβειαν του βίου - υπακούοντες εις τον Καθηγούμενον, μιμούνται με ακρίβειαν την ζωή των Αποστόλων και του Κυρίου» (Ασκητικαί Διατάξεις 18,2 μετάφρ. Κ. Καρακόλη, εκδ. Ε.Π.Ε., τ. 9, σελ. 479, 481). Η εσωτερική λειτουργία και οργάνωσις ενός Κοινοβίου έχει ως σκοπό την υπέρβαση τόσο του ατομικισμού όσο και της μαζοποιήσεως των ανθρώπων. Πώς ημπορούμε να επιτύχουμε μια μορφή κοινωνίας στην οποία οι άνθρωποι θα ζουν κοινή ζωή χωρίς να ισοπεδώνονται, να γίνονται μάζα; Και ακόμη όπου οι άνθρωποι θα διακρίνονται σε ιδιαίτερες προσωπικότητες χωρίς να πέφτουν στον εγωιστικό και αντικοινωνικό ατομικισμό;
Νομίζω ότι σ' ένα ορθόδοξο κοινόβιο, όπου όλοι ζουν για τον ένα και ο ένας για όλους, κατά τον Μ. Βασίλειο, επιτυγχάνεται αυτή η μορφή κοινωνίας. Ένα ορθόδοξο κοινόβιο έχει τις ρίζες του στον ίδιο τον Τριαδικό Θεό, στον Οποίο τα τρία πρόσωπα, Ο Πατήρ, ο Υιός και το Άγιον Πνεύμα, είναι μία ουσία ενώ συγχρόνως και πρόσωπα διακεκριμένα και χώρις σύγχυσι. Όλη η Εκκλησία κατά την ορθόδοξο αντίληψι είναι φανέρωσις του Μυστηρίου της Αγίας Τριάδος στον κόσμο. Γι' αυτό άλλωστε στην Ορθόδοξο Εκκλησία έχει μεγάλη σημασία η συνοδική οργάνωσις του πολιτεύματός της.
Μετά την ίδρυση της Λαύρας ακολούθησε η ίδρυσις και άλλων Μονών. Όλες ήσαν κοινοβιακές. Στα χρόνια των πειρατών και των βαρβαρικών επιδρομών και αλώσεων ορισμένες Μονές από λόγους ανάγκης έγιναν ιδιόρρυθμοι. Σήμερα μόνο τέσσερες Ι. Μονές είναι ιδιόρρυθμοι ενώ οι λοιπές δέκα εξ είναι κοινοβιακές, υπάρχει δε προοπτική και αυτές συν τω χρόνω να μεταλλάξουν τον ιδιόρρυθμο σε κοινοβιακό βίο (Σήμερα όλες οι μονές είναι κοινόβιες).
Όλη η χερσόνησος του Άθω είναι κατανεμημένη στις είκοσι Μονές. Και οι εκτός των Μονών εγκαταβιούντες Μοναχοί σε σκήτες, κελλιά, ησυχαστήρια υπάγονται και εξαρτώνται από κάποια Μονή. Οι είκοσι Ιερές Μονές απαρτίζουν την Ιερά Κοινότητα του Αγίου Όρους. Οι αντιπρόσωποι των Ιερών Μονών που εδρεύουν στις Καρυές συνεδριάζουν τακτικά δύο φορές την εβδομάδα και αποφασίζουν για τα ζητήματα του Αγίου Όρους. Υπάρχουν και άλλα σώματα όπως η Δισενιαύσιος Ιερά Σύναξις που αποτελεί το ανώτατο νομοθετικό και δικαστικό σώμα του Αγίου Όρους, η οποία συνέρχεται δις του έτους και η Έκτακτος Διπλή Ιερά Σύναξις που αποτελείται από τους είκοσι τακτικούς και εκτάκτους αντιπροσώπους και η οποία συνέρχεται οσάκις υπάρχουν σοβαρά θέματα για επίλυσι. Το εκτελεστικό σώμα της Ιεράς Κοινότητος είναι η Ιερά Επιστασία αποτελούμενη από τους τέσσερες επιστάτας. Ανά πέντε έτη οι Μονές αναλαμβάνουν την θέση του επιστάτου.
Κάθε Ιερά Μονή είναι αυτοδιοίκητος. Για γενικώτερα θέματα αποφασίζει η Ιερά Κοινότης και οι αποφάσεις της είναι υποχρεωτικές για τις Μονές. Πρόκειται λοιπόν για ομοσπονδία ισοτίμων Μονών. Σας είναι γνωστό ασφαλώς ότι στις Ιερές Μονές του Αγίου Όρους μονάζουν όχι μόνο Έλληνες αλλά και άλλοι ορθόδοξοι Χριστιανοί, Ρώσοι, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρουμάνοι και παλαιότερα Ίβηρες (Γεωργιανοί). Μονάζουν επίσης Μοναχοί από διάφορα άλλα ευρωπαϊκά κράτη, από την Βόρειο και Νότιο Αμερική, την Ασία και την Αυστραλία.
Όλους αυτούς συνδέει η κοινή ορθόδοξος πίστις που νικά τις εθνικές διαφορές και κάποτε αντιθέσεις. Όλοι οι ορθόδοξοι λαοί αισθάνονται το Άγιον Όρος σαν δικό τους, όπως αισθάνονται και τους Αγίους Τόπους όπου περπάτησε ο Θεάνθρωπος Χριστός. Στο Άγιον Όρος πραγματοποιείται υψηλής μορφής κοινωνία προσώπων μέσα στην ποικιλία των διακεκριμένων χαρισμάτων, χαρακτήρων, ηλικιών, επιπέδου μορφώσεως, κοινωνικής προελέυσεως, εθνικών διαφορών.
Τόσο στον χώρο ενός κοινοβίου όσο και σε ολόκληρη την Αγιορειτική Πολιτεία είναι θαυμαστός ο συνδυασμός ποικιλίας και ενότητος. Όλοι ενωμένοι μ΄ένα βαθύ πνευματικό δεσμό και συγχρόνως όλοι ελεύθεροι να εκφράσουν και να ολοκληρώσουν τον ευατό τους μέσα στην Χάρι του Θεού.
Οι Μοναχοί ζουν την μοναχική τους ζωή και την πίστι προσωπικά, όχι ατομικιστικά. Κανείς δεν είναι ίδιος με τον άλλο. Δεν υπάρχει τυποποιημένο ήθος. Συγχρόνως κανείς δεν θέλει να ζη κλεισμένος στον εαυτό του, αυτόνομα, εγωκεντρικά, χωρισμένος πνευματικά από τους αδελφούς του. Όλοι συνεισφέρουν με τα ιδιαίτερα χαρίσματά τους και το διακόνημά τους (δηλαδή το ιδιαίτερο λειτούργημα, υπηρεσία) για την οικοδομή της αδελφότητος και όλης της Εκκλησίας. Το Άγιον Όρος ονομάζεται και Περιβόλι της Παναγίας. Στο περιβόλι αυτό κάθε φυτό που ζωογονείται από την Χάρι του Θεού και την ευλογία της Παναγίας έχει κάτι το ιδιαίτερο. Όλα είναι στο ίδιο περιβόλι και όλα αναπτύσσονται από την ίδια άκτιστο Χάρι του Θεού. Η ποικιλία των φυτών κάνει το περιβόλι ενδιαφέρον και ωραίο.
Η ενότης στην ποικιλία είναι το πνεύμα και το ήθος του Αγίου Όρους. Είναι το ζητούμενο στον αγώνα του κάθε Μοναχού. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και οι Μοναχοί είναι άνθρωποι που φέρουν μέσα τους την αρρώστια της ανθρώπινης φύσεως, δηλαδή την φιλαυτία, που είναι η παράλογη αγάπη του εαυτού μας. Αλλά ο αγών κάθε Μοναχού αποβλέπει στην αντικατάστασι της φιλαυτίας από την αγάπη προς τον Θεό και τον άνθρωπο. Αγάπη που τόσο πιο βαθειά έρχεται μέσα μας όσο περισσότερο υποχωρεί η φιλαυτία και ο εγωισμός.
Αξίωμα του αγιορειτικού μοναχισμού είναι: Όποιος αναπαύει τον αδελφό του, αναπαύει τον Θεό του. Ο Μοναχός ζη για να αναπαύη με την αγάπη τον Θεό του και τον αδελφό του. Όταν αναπαύη τον Θεό του αναπαύη και τον αδελφό του και όταν αναπαύη τον αδελφό του αναπαύη και τον Θεό του. Ο Μοναχός θέλει να αναπαύη τον πλησίον του, τον συνασκητή του, τον φιλοξενούμενό του, κάθε άνθρωπο που θα συναντήση. Κάθε άνθρωπος είναι εικών του Θεού και γι' αυτό αξιοσέβαστος και αξιαγάπητος. Η αγκαλιά του Θεού χωράει όλον τον κόσμο. Η ορθόθοξος απεικόνισης της Εκκλησίας είναι η εικών της Πεντηκοστής. Οι Απόστολοι αποτελούν ημικύκλιο ανοικτό προς τα έξω και όχι κλειστό κύκλο. Η Εκκλησία είναι ανοικτή στον κόσμο. Το Άγιον Όρος δέχεται και φιλοξενεί όλον τον κόσμο. Χριστιανούς και μη Χριστιανούς, Ορθόδοξους και μη Ορθοδόξους. Έλληνας και μη Έλληνας.
Έτσι εξηγείται η φιλοξενία που προσφέρει το Άγιον Όρος προς όλους ανιδιοτελώς. Καθ΄ όσον γνωρίζω μόνο στο Άγιον Όρος προσφέρεται τόσο εκτεταμένη φιλοξενία παρά τις μεγάλες δυσκολίες που συνεπάγεται λόγω της αυξήσεως του αριθμού των προσκυνητών και επισκεπτών. Οι πατέρες με μόχθο και θυσία ακόμη και του μοναχικού των προγράμματος και ησυχίας ασκούν την φιλοξενία. Έτσι εκφράζουν την αγάπη τους προς τον άνθρωπο. Την ίδια αγάπη και άνοιγμα προς τον κόσμο εκφράζουν με την διαρκή προσευχή για κάθε άνθρωπο που έχει ανάγκη από την Χάρι του Θεού.
Το Άγιον Όρος λοιπόν αποτελεί κοινότητα - ενότητα αλλά ενότητα ανοικτή, που δεν υπάρχει για τον εαυτό της αλλά για τον Θεό και τον κόσμο. Αυτός είναι νομίζω ο λόγος που κάθε άνθρωπος στο Άγιον Όρος αισθάνεται μία άνεσι, μία ευλογία, μία χαρά. Ενότητα που ενώ είναι όντως οικουμενική δεν βασίζεται στην αδιαφορία για κάθε πίστι αλλά στην κοινή ορθόδοξο πίστι και θεολογία, που βλέπει τον κάθε άνθρωπο ως εικόνα του Θεού. Ενότητα που επειδή έχει ως κέντρο και άξονα της τον Θεάνθρωπο Χριστό δεν είναι απλώς ανθρώπινη αλλά Θεανθρώπινη. Καρπός της δωρεάς του Θεού και της ανθρώπινης συνεργίας.
Είναι αλήθεια ότι όπως η ορθόδοξος θεολογία και ζωή προχωρεί παράδοξα και αντινομικά, έτσι προχωρεί και το Άγιον Όρος. Για την ορθόδοξο θεολογία ο Θεός είναι Τριάς και συγχρόνως Μονάς. Υπάρχει και συγχρόνως δεν υπάρχει (επειδή είναι πέρα από κάθε έννοια, ακόμη και πέρα από την έννοια της υπάρξεως). Είναι προσιτός (με τις ενέργειές Του) και συγχρόνως απρόσιτος (κατά την ουσία Του). Ο Χριστός ζωοποιεί τον κόσμο ενώ σταυρώνεται και εξουδενώνεται. Ο Χριστιανός και ο Μοναχός πεθαίνει για να ζήση. Ιδιαίτερα ο Μοναχός φεύγει από την κοινωνία για να βρη την κοινωνία. Διαλεγει το «τίποτε» για να φθάση το παν. Εμπαίζει τον κόσμο για να πάρη στα σοβαρά τον κόσμο. Δεν δέχεται γυναίκες στο Άγιον Όρος γιατί αληθινά αγαπά τις γυναίκες. Όλες οι γυναίκες είναι απούσες από το Άγιον Όρος και συγχρόνως αληθινά παρούσες δια της Θεοτόκου.
Είναι αλήθεια ότι η λογική του κόσμου σκοντάφτει στην λογική της Εκκλησίας και του Αγίου Όρους. Γι' αυτό κανείς δεν μπορεί να καταλάβη την Εκκλησία και το Άγιον Όρος χωρίς «μετά-νοια» δηλαδή αλλαγή νου.
Η χριστιανική βυζαντινή πολιτεία σεβάστηκε την «λογική» αυτή του απράγμονος και ησυχαστικού πνεύματος των Μοναχών. Είχε την πνευματικότητα να αναγνωρίσει την αξία του θανάτου του Μοναχού ως προϋπόθεσι ζωής. Έτσι καθιέρωσε θεσμικά την δυνατότητα του Αγίου Όρους να ζήση όπως αυτό θέλει την μοναχική του ζωή, ώστε χωρίς κώλυμα να τελείται το Μυστήριο της Μοναχικής Πολιτείας.
Είναι ευλογία Θεού ότι και οι μετέπειτα κατακτηταί και κυρίαρχοι του Αγίου Όρους φιλοδοξώντας να συνεχίσουν την πολιτική των βυζαντινών αυτοκρατόρων δεν έπληξαν καίρια το Άγιον Όρος. Σήμερα το Άγιον Όρος συνεχίζει τον ησυχαστικό του βίο από την πνευματική δικαιοδοσία και ευλογία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και την διακριτική προστασία της Ελληνικής Πολιτείας.
Είναι άξιο εξάρσεως ότι η Ευρωπαϊκή Κοινότης σέβεται την ιδιαιτερότητα του Αγίου Όρους και την αναγνωρίζει με την «Κοινή Δήλωση περί του Αγίου Όρους» στην «Συνθήκη (...) περί προσχωρήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (...) - Τελική Πράξη (1979)».
Ως Αγιορείτης δεν αισθάνομαι ξένος προς την Ευρώπη. Αισθάνομαι ότι ο εν ενεργεία αρχέγονος Χριστιανισμός του Αγίου Όρους συναντάται με τον κρυμμένο κοινό και αρχέγονο Χριστιανισμό της Ευρώπης. Τον Χριστιανισμό της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως, τον Χριστιανισμό των Κατακομβών της Ρώμης, τον Χριστιανισμό του αγίου Ειρηναίου της Λυών, όπου και το μαρτύριό του, τον Χριστιανισμό των ψηφιδωτών της Ραβέννας, τον Χριστιανισμό των Ορθοδόξων Μοναχών της Αγγλίας, Σκωτίας και Ιρλανδίας.
Ταπεινώς φρονώ ότι η πνευματική ανεστιότης του σύγχρονου Ευρωπαίου ανθρώπου ημπορεί να βρη την Εστία του στο Άγιον Όρος και η Ευρωπαϊκή Κοινότης ημπορεί να βρη πέρα από την σύμπτωση των συμφερόντων κάτι το βαθύτερο και ουσιαστικώτερο στην πνευματική κληρονομία της Ιεράς Κοινότητος του Αγίου Όρους. Σε σας που με κατανόηση προσεγγίζετε το Άγιον Όρος θέτω υπ' όψιν τις σκέψεις αυτές και τελειώνω την εισήγησί μου αυτή αφού σας ευχαριστήσω διότι δεχθήκατε την εισφορά και του ιδικού μου πτωχού οβολού.
Ο Καθηγούμενος της Ιεράς Μονής Οσίου Γρηγορίου Αγίου Όρους
+ Αρχιμανδρίτης Γεώργιος
Προσκύνημα στο Άγιον Όρος
Περιεχόμενα
Τά Μοναστήρια
.jpg)
Αναρτήσεις
0 σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.