Ο Θεσμός τών διακονισσών - Πρόλογος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 

Οι Απόστολοι του Χριστού, ως γνωρίζουμε από τις Πράξεις των Αποστόλων (Πράξ. 2,3) δεν ήταν δυνατόν να εγκαταλείψουν το κήρυγμα. Αφού μέσω του κηρύγματος  έφερναν στην Εκκλησία πιστούς. «Ουκ αρεστόν εστιν, αυτόν ημάς καταλείψαντας τον λόγον του Θεού, διακονείν τραπέζαις» διαβάζουμε στις Πράξεις των Αποστόλων. Οι Απόστολοι, βεβαίως, ήταν επιφορτισμένοι από την Εκκλησία,  πλην της πνευματικής υπηρεσίας, και με την ενεργό φροντίδα των πτωχών, των χηρών και των ορφανών. Πως θα γινόταν όμως αυτό; Η λύση ευρέθη. Το Πνεύμα το άγιο τους εφώτισε  και η Πρόνοια του Θεού τους ωδήγησε στη σκέψη  να τοποθετήσουν άλλους ανθρώπους οι οποίοι θα διακονούν στα τραπέζια των Κοινοτήτων τους. Γι’  αυτό εξέλεξαν τους πρώτους επτά διακόνους.
Για να είναι όμως κάποιος διάκονος της Εκκλησίας έπρεπε να έχει καθαρή συνείδηση και να είναι «πλήρης πνεύματος αγίου και σοφίας», όπως διαβάζουμε στις Πράξεις των Αποστόλων σχετικά με τον άγιο Στέφανο.
Αυτά στην αρχή. Γιατί αργότερα  κρίθηκε αναγκαίο, πλην των ανδρών, να υπάρχει και η διακονία γυναικών, οι οποίες θα μπορούσαν καλύτερα των ανδρών διακόνων να περιποιούνται τις πτωχές γυναίκες, τους  ασθενείς και τα παιδιά.
 Πρώτη μαρτυρία περί διακόνων γυναικών θεωρείται το χωρίο του απ. Παύλου προς Ρωμ. 16ο κεφ. στίχ. 1-2, στο οποίο μνημονεύεται η  διακόνισσα Φοίβη, η οποία υπηρετεί στην εκκλησία των Κεγχρεών πλησίον της Κορίνθου. Συνιστά δε στους χριστιανούς της Ρώμης να την υποδεχθούν εν Κυρίω, όπως θα υποδέχονταν μια αγία. Αλλά και το χωρίο Α΄Τιμ. γ΄ 11, κατά τη γνώμη πολλών αρχαιοτέρων και νεωτέρων ερμηνευτών αναφέρεται πιθανώς σε γυναίκες καθιερωμένες στο λειτούργημα της γυναικείας διακονισσών.
 Βεβαίως σήμερα ο Θεσμός των διακονισσών έχει πάψει να υφίσταται, καθ’   ότι από το 12ο αιώνα έχει καταργηθεί από την Ελληνική Εκκλησία. Στην δε Ρωμαϊκή από τον 8ο μόνον αιώνα. Και στις δύο εκκλησίες, Ανατολική και Δυτική, η διακονία των γυναικών εξέλιπε, είτε διότι οι πολυάριθμες καταχρήσεις είχαν διακυβεύσει τον ηθικό χαρακτήρα της διακονίας, είτε γιατί η αυξανόμενη εξουσία του Κλήρου ζητούσε να εμποδίσει κάθε ενέργεια θρησκευτική εκ μέρους των λαϊκών.
Ο Λούθηρος αναφέρει κάπου στα συγγράμματά του περί της διακονίας της Αποστολικής Εκκλησίας ομιλώντας μετά θλίψεως σχετικά με την επανίδρυση του Θεσμού των διακονισσών. Γιατί λέει ο διάκονος ή η διάκονος δεν έχει αποστολή να διαβάζει μόνον τον Απόστολο ή το Ευαγγέλιο αλλά να υπηρετεί το λαό του Θεού. Ο Λούθηρος ήθελε τις γυναίκες διακόνισσες ικανές να διευθύνουν και σχολεία όπου θα μαθαίνουν γράμματα κορίτσια της Εκκλησίας. Τις ήθελε δηλ. να είναι μορφωμένες.
Σήμερα στην Ευρώπη πολύς λόγος γίνεται όχι μόνο για το Θεσμό των Διακονισσών αλλά και για τη χειροτονία γυναικών εις πρεσβύτερον. Γι’  αυτό όσα θα ακολουθήσουν -πρέπει να με πιστέψετε- έχουν σκοπό να πείσουν κυρίως τον Έλληνα Ορθόδοξο, αλλά γιατί όχι και τον Ευρωπαίο, ότι η Εκκλησία δεν κάνει διάκριση μη επιτρέποντας στις γυναίκες να ιερουργούν. Η Εκκλησία θέλει και τις γυναίκες κοντά της να υπηρετούν στους τομείς της κατηχήσεως ή και της φιλανθρωπίας ως αδελφές νοσοκόμες στα νοσοκομεία και αλλού. Γιατί μη νομίζετε ότι η Κατήχησις και η φιλανθρωπία είναι μικρή αποστολή.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Δικαίως ελέχθη ότι ο πέπλος της χήρας στην Εκκλησία του Σταυρού δίδει ανέκαθεν στη γυναίκα μια εξαιρετική τιμή και αξιοπρέπεια. Ο πόνος και η θλίψη στρέφει τον νου προς την αιωνιότητα. Οι χήρες δεν ήταν μόνο οι δέκτες των καρπών της Χριστιανικής διακονίας και αγάπης, αλλά και οι φορείς και πρωτεργάτιδές της. Επισκέπτονταν τα σπίτια προς περίθαλψιν των πτωχών και ασθενών. Τις Κυριακές φρόντιζαν για τις ψυχικές ανάγκες των γυναικείων μελών της Εκκλησίας, πάνω στις οποίες εξασκούσαν, τρόπον τινα, επίβλεψη. Εκπαίδευαν τα ορφανά και έδιδαν στις μητέρες συμβουλές για την εκπαίδευση των παιδιών τους. Περιέθαλπαν τους φυλακισμένους και υποδέχονταν τους ξένους προς φιλοξενία. Πολλοί ερμηνευτές της Γραφής, όπως τονίζει ο καθηγητής Θεοδώρου, συσχετίζουν τις πιο πάνω χήρες (βλ. Α΄Τιμ. 5ο κεφ. ) με τις διακόνισσες. Συμπληρώνοντας όμως ο ίδιος καθηγητής λέει ότι δεν μπορούμε να αποφανθούμε σχετικώς μετά βεβαιότητος. Ίσως η συσχέτιση αυτή προήλθε απ’  το γεγονός ότι αργότερα πολλές φορές η τάξη των χηρών άρχισε να ταυτίζεται ολικώς ή μερικώς με αυτή των  διακονισσών. Ή απ’  το γεγονός ότι πολλές απ’  τις διακόνισσες ήταν χήρες και ότι τα προσόντα των διακονισσών έπρεπε εν πολλοίς να είναι ανάλογα με τα υπό του Αποστόλου Παύλου απαιτούμενα για την τάξη των χηρών (βλ. Α΄Τιμ. 5,9-10). Οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι, κατ’  αρχάς, τα όρια μεταξύ χηρών και διακονισσών, όπως και μεταξύ χηρών και παρθένων, ήταν συγκεχυμένα. Και η αρχική ακριβής σχέση  μεταξύ διακονισσών, χηρών και παρθένων είναι για μας μάλλον σκοτεινή. Ήδη από την εποχή του αγίου Ιγνατίου υπήρχαν «παρθένοι λεγόμεναι χήραι».
Έχουμε όμως μαρτυρίες για την ύπαρξη διακονισσών στον 2ο και 3ο αιώνα

ΘΕΣΜΟΣ  ΤΩΝ ΔΙΑΚΟΝΙΣΣΩΝ
ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'  (ΠΡΩΤΟ)          Μαρτυρίεςκατά τον  Β΄και  Γ΄Αιώνα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄ (ΔΕΥΤΕΡΟ)      Προυποθέσεις και Λειτουργική τάξη της Χειροτονίας ή Χειροθεσίας των Διακονισσών.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄ ( ΤΡΙΤΟ)            Η εν τω Κλήρω και την καθ’  όλου Εκκλησία θέση των
διακονισσών.  Μπορούν ή όχι οι διακόνισσες να γίνουν «πρεσβύτιδες» και να ιερουργούν;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄ (ΤΕΤΑΡΤΟ)      Τομείς εργασίαςτων Διακονισσών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄  (ΠΕΜΠΤΟ)       Επιφανείς Διακόνισσες των Βυζαντινών χρόνων.  

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ο Θεσμός τών διακονισσών μέρος πρώτον

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ Β΄ΚΑΙ Γ΄ΑΙΩΝΑ

Το 111 ή 112 μ.Χ. ο Πλίνιος ο νεώτερος, σε επιστολή του προς τον αυτοκράτορα Τραϊανό, αναφέρει την ύπαρξη διακονισσών στη Βιθυνία. (ministrae). Περί «γυναικών διακόνων» ή «διακονισσών» ομιλούν ακόμη οι Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, ο Ωριγένης, το μεγαλύτερο μέρος της διασωθείσης σε μετάφραση «Διδασκαλίας των Αποστόλων», οι «Αποστολικές Διαταγές», η «Διαθήκη του Κυρίου ή Ιησού Χριστού», οι κανόνες τοπικών και οικουμενικών Συνόδων, διάφορα φιλολογικά, ιστορικά, και αρχαιολογικά μνημεία των βυζαντινών συγγραφέων, τα λειτουργικά κείμενα επιτύμβιες επιγραφές, η νομοθεσία των βυζαντινών αυτοκρατόρων κλπ. Όλοι αυτοί ομιλούν  για την ύπαρξη  «διακόνων γυναικών». Οι απόστολοι, λέγει ο Κλήμης Αλεξανδρεύς, «οικείως τη διακονία απερισπάστως τω κηρύγματι προσανανέχοντες…, ως αδελφάς περιήγον τας γυναίκας, συνδιακόνους εσομένας προς τας οικουρούς γυναίκας, δι’  ών και  εις την γυναικωνίτιν αδιαβλήτως παρεισεδύετο η του Κυρίου διδασκαλία. Ίσμεν γαρ και όσα περί διακόνων γυναικών εν τη ετέρα προς Τιμόθεον επιστολή ο γενναίος διατάσσεται Παύλος»1. Δηλαδή, όπως οι άνδρες διάκονοι της πρώτης Εκκλησίας  βοηθούσαν τους Αποστόλους στο έργο της συντηρήσεως των πτωχών, έτσι και οι διακόνισσες είχαν το ίδιο έργο ανάμεσα στις γυναίκες. Μάλιστα δε φρόντιζαν και να διδάσκουν  και να οδηγούν στην Εκκλησία τις γυναίκες που δεν είχαν γνωρίσει το Χριστό.
Έπειτα ο Ωριγένης σε υπόμνημά του στο χωρίο Ρωμ. 16,1-2, το οποίο γράφτηκε  μεν στην Ελληνική γλώσσα το 231 μ.Χ, αλλά είναι διασωσμένο μόνο στη Λατινική, λέει ότι το πιο πάνω χωρίο του Παύλου αποδεικνύει την ύπαρξη γυναικών που «χρησιμοποιούνταν» στο έργο της Εκκλησιαστικής διακονίας.
Χαρακτηριστικά είναι όσα αναφέρει περί διακονισσών η συριακή «Διδασκαλία των Αποστόλων». Η οποία γράφτηκε το δεύτερο μισό του τρίτου μ. Χ. αιώνα στην Παλαιστίνη και περισώθηκε  σε συριακή κυρίως μετάφραση. (Ένα τμήμα της έχει διασωθεί και σε αρχαία Λατινική μετάφραση)2.Σύμφωνα με την εν λόγω πηγή οι «διακόνισσες» αποτελούν συγκροτημένη τάξη παραπλεύρως με τις τάξεις των επισκόπων, των διακόνων (ανδρών) και των πρεσβυτέρων. Ο επίσκοπος παρομοιάζεται με το Θεό, οι διάκονοι με το Χριστό, οι διακόνισσες με το Άγιο Πνεύμα και οι πρεσβύτεροι με τους Αποστόλους. Όπως οι διάκονοι εργάζωνται ανάμεσα στους άνδρες, κατά τον ίδιο τρόπο οι διακόνισσες προορίζονται για τη διακονία ανάμεσα στις γυναίκες. Γιατί δύνανται να μπαίνουν στα δωμάτια των εθνικών γυναικών  και να εργάζωνται για τον εκχριστιανισμό τους. Επίσης οι διακόνισσες, μη υπάρχοντος την εποχή εκείνη του νηπιοβαπτισμού, ήταν, κατά την συριακή διδασκαλία απαραίτητες  σε βοηθητικές υπηρεσίες κατά το βάπτισμα των γυναικών. Διότι δεν είναι καλό να βλέπουν τις γυναίκες (άντητες) οι άνδρες (δηλ. οι κληρικοί και οι λοιποί παριστάμενοι του μυστηρίου). Και σε πολλές άλλες περιστάσεις, κατά τη συριακή διδασκαλία, ήταν αναγκαία η γυναικεία διακονία

ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ Δ΄ ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΕΞΗΣ

Από τις ιστορικές μαρτυρίες των αρχών του Δ΄αιώνα, οι οποίες άμεσα αναφέρονται στο ζήτημα της «χειροτονίας» ή «χειροθεσίας» διακονισσών, φαίνεται ότι πολλές και ανυπέρβλητες δυσχέρειες παρείχαν στους ερευνητές  οι τελευταίες φράσεις του 19ου Κανόνα της εν Νικαία Α΄Οικουμενικής Συνόδου (325 μ.Χ.). Ο Κανόνας αυτός ομιλών αφ’  ενός περί της ανάγκης του αναβαπτισμού των μετανοούντων και εισερχομένων στην Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία «Παυλιανισάντων»,3 και αφ’  ετέρου περί του δυνατού της υπό των ορθοδόξων επισκόπων αναχειροτονίας των επιστρεφόντων και αναβαπτιζομένων «Παυλιανισάντων» κληρικών, οι οποίοι ήτο «άμεμπτοι και ανεπίληπτοι»,των

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ο Θεσμός τών διακονισσών μέρος δεύτερον

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄(ΔΕΥΤΕΡΟ)
ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑΣ
Ή ΧΕΙΡΟΘΕΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΙΑΚΟΝΙΣΣΩΝ
 
Α΄ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑΣ ΔΙΑΚΟΝΙΣΣΩΝ
α) Διακόνισσες εξελέγονταν «μετ’  ακριβούς δοκιμασίας»1 χριστιανές γυναίκες που θα ήσαν εκλεκτές τω Κυρίω και οι οποίες  πληρούσαν  ωρισμένες προϋποθέσεις γι’  αυτό.
Οι περισσότερες από τις διακόνισσες στρατολογούνταν απ’  την τάξη των αφιερωμένων στο Θεό «παρθένων», οι οποίες ζούσαν είτε μόνες τους, είτε σε κάποιο «παρθενώνα» ή σε «σπίτι παρθένων», νηστεύοντας, ψάλλοντας, προσευχόμενες, διαβάζοντας την Αγία Γραφή και ασχολούμενες με γυναικείες εργασίες (υφαντική, ραπτική…)2.
Έτσι,  σύμφωνα με τις «Αποστολικές Διαταγές», «διακόνισσα» μπορούσε να γίνει («γινέσθω» λέει, μια «παρθένος αγνή»)3. Κατά δε τον Επιφάνιο Κύπρου διακόνισσες εξελέγονταν γυναίκες «ούσαι αειπάρθεναι»4. Κατά την 6η Νεαρά του Ιουστινιανού, οι διακόνισσες έπρεπε να εκλέγονται από τη τάξη των παρθένων5. Επίσης στον υπ’ αριθμ. 213 κώδικα της Εθνικής Βιβλιοθήκης των Παρισίων, η οποία γράφτηκε στην Κωνσταντινούπολη το έτος 1027 μ. Χ., διαβάζουμε  ότι η διακόνισσα «οφείλει είναι παρθένος αγνή»6.
Εκτός όμως από τις παρθένες,  διακόνισσες γίνονταν και πολλές  γυναίκες χήρες, οι οποίες συγκέντρωναν τα απαιτούμενα προσόντα για το σκοπό αυτό και που συμφωνούσαν με τη ρήση του απ. Παύλου εγγεγραμμένη στην Α΄προς Τιμ. 5ο κεφ. και στίχ. 9-10.
Οι  μεν  «Αποστολικές Διαταγές» ορίζουν ότι διακόνισσα δύναται να γίνει και μια «χήρα μονόγαμος, πιστή και τιμία»7, ο δε Επιφάνιος επαναλαμβάνει ότι διακόνισσες μπορούν να εκλέγωνται και «χηρεύσασαι από μονογαμίας»8. Και κατά την 6η Νεαρά του Ιουστινιανού διακόνισσες γίνονταν οι «ενός ανδρός γαμεταί γενόμεναι»9 χήρες. Πολύ ευπρόσδεκτες στις τάξεις των διακονισσών ήσαν και χήρες, οι οποίες υπήρξαν εκλεκτές χριστιανές μητέρες, καθ’  όσον αυτές «δια της από της ανατροφής των τέκνων αυτών κτησθείσης πείρας» ηδύναντο να καθοδηγούν τις νεαρές χριστιανές μητέρες στο πολυσχιδές έργο τους10. Γνωστή διακόνισσα  μητέρα είναι η ζήσασα κατά τον 5ο αιώνα μ. Χ. ΚΕΛΕΡΙΝΑ, την οποία ο Θεοδώρητος Κύρου παρηγορεί για το θάνατο του παιδιού της11.
Έτσι διακόνισσες χειροτονούνταν, κατά τον άγιο Επιφάνιο, και «μονόγαμοι εγκρατευσάμενοι»12, όπως και σύζυγοι των επισκόπων. Ο 48ος Κανών της εν Τρούλλω Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου ορίζει ότι η σύζυγος του επισκόπου «ει και αξία φανείη, προς το της διακονίας αναβιβαζέσθω αξίωμα»13. Και ο Ματθαίος Βλάσταρης  λέγει σχετικώς ότι αυτή (η διακόνισσα) «ει  δε και ο βίος αυτής σεμνός είη, και εις τον της διακονίας βαθμόν προβιβάζεται»14.
Εκτός όμως από τις παραπάνω μνημονευόμενες προϋποθέσεις, διακόνισσες χειροτονούνταν και

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ο Θεσμός τών διακονισσών μέρος τρίτον

Β΄ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΟΝΙΣΣΩΝ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Η χειροτονία των επί τη βάσει πιο πάνω εκτεθειμένων προϋποθέσεων εκλεγομένων διακονισσών, τελουμένη μόνο από τον επίσκοπο1 δια προσευχής και επιθέσεως των χειρών, παντού και πάντοτε  μέχρι τέλους της Βυζαντινής περιόδου περιελάμβανε λειτουργική πράξη ανάλογη μ’  αυτήν της χειροτονίας των ανδρών διακόνων. Η λειτουργική αυτή πράξη, αν και ήταν αρχικά πολύ απλή, με την πάροδο του χρόνου διαμορφώθηκε σε μια πανηγυρική τελετή, της οποίας η τάξη και το τυπικό περιγράφεται σε ένα απ’  τα Ευχολόγια των βυζαντινών χρόνων.
α) Σ’  ότι αφορά την μέχρι του τέλους του 5ου αιώνα χρονική περίοδο, στο χειροτονικό μεν των «Αποστολικών Διαταγών» παρατίθεται χαρακτηριστική «διάταξις» και «επίκλησις επί χειροτονία διακονίσσης», στο χειροτονικό όμως της «Διαθήκης του Κυρίου ή Ιησού Χριστού» υπάρχει μια άλλη τάξη της χειροτονίας χήρας-διακονίσσης «ORATIO», η οποία επιγράφεται σαν «ORATIO CONSTITUEDARUM VIDUARUM». Οι δύο αυτές διατάξεις έχουν ως εξής:
«Αποστολικαί Διαταγαί»   «Διαθήκη του Κυρίου ή Ιησού Χριστού»
ORDINATIO VIDUAE FIAT HOC MODO. IPSA ORANTE IN INGRESSU  ALTARIS ET DEORSUM ADSPICIENTE, DICAT EPISCOPUS SUBMISSE UT SACERDOTES TAMEN AUDIRE POSSINT ORATIO CONSTITUENTARUM VIDUARUM2
 
Επίκληση σε χειροτονία διακονίσσης

«Ώ επίσκοπε, επιθήσεις αυτή τας χείρας, παρεστώτος του πρεσβυτερίου και των διακόνων και των διακονισσών και ερείς:
Ο Θεός ο αιώνιος, ο Πατήρ του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο ανδρός και γυναικός δημιουργός, ο πληρώσας Πνεύματος Μαριάμ και Δεβώρραν και Άνναν και Όλδαν, ο μη απαξιώσας τον μονογενή Σου Υιόν γεννηθήναι εκ γυναικός, ο και εν τη σκηνή του μαρτυρίου και εν τω ναώ προχειρισάμενος τας φρουρούς των αγίων Σου πυλών, Αυτός νυν έπιδε επί την δούλην σου (τήνδε), την προχειριζομένην εις διακονίαν, και δος αυτή Πνεύμα άγιον και καθάρισον αυτήν από παντός μολυσμού σαρκός και πνεύματος, προς το επαξίως επιτελείν αυτήν το εγχειρισθέν αυτή έργον. Εις δόξαν σην και έπαινον του Χριστού Σου. Μεθ’  ού Σοι δόξα και προσκύνησις, και τω Αγίω Πνεύματι, εις τους αιώνας Αμήν» 3
Η παραπάνω διάταξη απ’  το «χειροτονικό» των «Αποστολικών Διαταγών» παρατεθείσα «επίκλησις επί χειροτονία διακονίσσης», η οποία είναι όμοια με την υπάρχουσα στο ίδιο «χειροτονικό» διάταξη περί της χειροτονίας των Διακόνων, διαφέρει απ’  αυτή εις το ότι ενώ σ’  εκείνη ο επίσκοπος απλώς εύχεται να επιτελεί η διακόνισσα επαξίως το εγχειρισθέν  σ’  αυτήν έργο, στην χειροτονία του διακόνου ο επίσκοπος εύχεται ο διάκονος «ευαρέστως λειτουργήσας την εγχειρισθείσα» σ’  αυτόν διακονία, αξιωθεί μεγαλυτέρου βαθμού, του βαθμού του Πρεσβυτέρου.
Έπειτα, ενώ στις «Αποστολικές  Διαταγές» η «χειροτονία» της διακόνισσας και στην «Διαθήκη» η χειροτονία του διακόνου, μνημονεύεται ως επίθεση των χειρών του επισκόπου («επιθήσεις αυτή τας χείρας»),  αντιθέτως, στην ίδια «Διαθήκη» τάξη της καθιερώσεως της χήρας-διακονίσσης, δεν γίνεται κανένας λόγος για επίθεση των χειρών του επισκόπου.
β) Με τη πάροδο του χρόνου, όμως, επέζησε –στην Ανατολική ιδίως εκκλησία- μόνο η πρώτη εκ των δύο αυτών μνημονευομένων διατάξεων. Η οποία και ενσωματώθηκε κατά τα κύριά της σημεία στην από του 6ου έως 8ου αιώνος επί το πανηγυρικώτερον διευρυνθείσα και διαμορφωθείσα «τάξις» ή «ευχήν» ή «ακολουθίαν επί χειροτονίαν διακονίσσης». Για την οποία λαμβάνουμε γνώση απ’ τα

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ο Θεσμός τών διακονισσών μέρος τέταρτο

 
Η εν τω Κλήρω και την καθ’  όλου Εκκλησία θέση των διακονισσών Μπορούν ή όχι οι διακόνισσες να γίνουν «πρεσβύτιδες» και να ιερουργούν; 
α)  Προσεκτική εξέταση των πηγών αποδεικνύει πρώτα-πρώτα ότι ουδέποτε στη συνείδηση της Εκκλησίας επικράτησε η δημιουργηθείσα σε ορισμένους αιρετικούς κύκλους αντίληψη (π.χ. Μοντανισμός, Μαρκιανισμός κ.ά.), κατά την οποία οι γυναίκες μπορούν να αναλάβουν ιερατικά καθήκοντα ανάλογα μ’  αυτά του πρεσβυτέρου.
Από αυτήν ακόμη την Αποστολική εποχή επικρατεί στην Εκκλησία μόνιμη και σταθερή παράδοση πάνω στο θέμα που διαπραγματευόμαστε. Ήδη ο Απόστολος Παύλος είχε απαγορεύσει στις γυναίκες το δημόσιο κήρυγμα. (Α΄Κορ. 14, 34, Α΄Τιμ. 2,12) Ο Τερτυλιανός επίσης, τόνιζε, ότι είναι απηγορευμένο στις διακόνισσες το κήρυγμα σε εκκλησιαστική συνάθροιση, το να βαπτίζουν και να τελούν τα ιερατικά-πρεσβυτερικά έργα. Γι’  αυτό το λόγο, αυτός (ο Τερτυλιανός) πολεμούσε με οξύτητα την από τους Μαρκιωνίτες και άλλους αιρετικούς παρατηρουμένη γυναικεία χειραφέτηση, καθώς και την από τις γυναίκες ιδιοποίηση των ανδρικών ιερατικών δικαιωμάτων. Ο Ωριγένης, επίσης, απαγορεύει το δημόσιο κήρυγμα των γυναικών, επιτρέποντας μόνο σ’  αυτές τη διδασκαλία στις ομόφυλές των και ιδιαιτέρως στα κορίτσια. Η «Διδασκαλία» καταπολεμεί τη δημόσια διδασκαλία των χηρών και την απ’  αυτών τέλεση του βαπτίσματος.1 Στους «Εκκλησιαστικούς Κανόνες των Αποστόλων» (αρχές 9ου αιώνος) διασώζεται απόκρυφη διήγηση, η οποία τονίζει ότι είναι απαγορευμένο στις γυναίκες η τέλεση του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. Χαρακτηριστική έπειτα τυγχάνει και η μαρτυρία του αγίου Επιφανίου, κατά την οποία τονίζεται «ότι μεν διακονισσών τάγμα εστιν εις την Εκκλησίαν, αλλ’  ουχί εις το ιερατεύειν»2. «Ει ιερατεύειν γυναίκες Θεώ προσετάσσοντο…έδει μάλλον αυτήν την Μαριάμ ιερατεύειν εκτελέσαι εν Καινή Διαθήκη, την καταξιωθείσαν εν κόλποις ιδίοις υποδέξασθαι τον παμβασιλέα Θεόν επουράνιον, Υιόν του Θεού…Αλλ’  ουκ ηυδόκησεν. Αλλ’  ουδέ βάπτισμα  διδόναι πεπίστευται. Επεί ηδύνατο ο Χριστός μάλλον παρ’  αυτής βαπτισθήναι ήπερ παρά Ιωάννου….» λέει ο άγιος Επιφάνιος. Θα μπορούσε δηλαδή ο Χριστός να δεχτεί το βάπτισμα από τη Παναγία και όχι από τον Ιωάννη αλλά δεν το έπραξε. Εξάλλου ενώ υπό των αγίων Αποστόλων «κατεστάθησαν διαδοχαί επισκόπων και πρεσβυτέρων εν οίκω Θεού, ουδαμού γυνή εν τούτοις κατεστάθη. Ήσαν δε τέσσαρες θυγατέρες Φιλίππω τω Ευαγγελιστή προφητεύουσαι, ου μην ιερουργούσαι. Και ήν Άννα προφήτις θυγάτηρ Φανουήλ, αλλ’ ουχ ιερατεύειν πεπιστευμένη»3. Με απλά λόγια έχουμε, λέει ο άγιος Επιφάνιος, πολλά παραδείγματα αγίων γυναικών, που είχαν μάλιστα και το χάρισμα να προφητεύουν, αλλά δεν μπορούσαν να ιερωθούν. Η διεκδίκηση από τις γυναίκες ιερατικών δικαιωμάτων είναι, κατά τον Επιφάνιο, «γυναικών τύφος και μανία γυναικωνίτις»4. Ο ίδιος Πατήρ παρατηρεί ότι η εκκλησιαστική πράξη του παρελθόντος και των χρόνων του απαγορεύει την ιερωσύνη των γυναικών: «Παρατηρητέον δε ότι άχρι διακονισσών μόνον το εκκλησιαστικόν επεδεήθη τάγμα, χήρας τε ωνόμασε, και τούτοις τας έτι γραοτέρας πρεσβύτιδας, ουδαμού δε πρεσβυτερίδας ή ιερίσσας προσέταξε»5. Οι γυναίκες λέει γίνονται διακόνισσες αλλά σε καμμία περίπτωση πρεσβύτιδες. Και στις «Αποστολικές Διαταγές» ρητώς απαγορεύεται στις γυναίκες το δημόσιο Θείο κήρυγμα ή η τέλεση του βαπτίσματος: «Ουκ επιτρέπομεν γυναίκας διδάσκειν εν Εκκλησία…»6, λέει. «Περί δε του γυναίκας βαπτίζειν γνωρίζομεν υμίν, ότι κίνδυνος ου μικρός ταις τούτο επιχειρούσαις. Διο ου συμβουλεύομεν. Επισφαλές γαρ, μάλλον δε παράνομον και ασεβές. Ει δε διδάσκειν αυταίς ουκ επετρέψαμεν, πως ιερατεύσαι ταύταις παρά φύσιν τις συγχωρήσει; Τούτο γαρ της των Ελλήνων αθεότητος το αγνόημα… ιερείας χειροτονείν αλλ’ ου της Χριστού διατάξεως»7
Οι παραπάνω παρατεθειμένες μαρτυρίες αποδεικνύουν σαφέστατα ότι το γυναικείο διακονικό λειτούργημα δεν μπορούσε να δημιουργήσει δυνατότητα προαγωγής των διακονισσών στο βαθμό του πρεσβυτέρου. Αλλά και από την άλλη δεν μπορούμε να πούμε ότι οι διακόνισσες δεν ανήκαν στο Κλήρο της Εκκλησίας.Όσοι φθάνουν στο συμπέρασμα αυτό διαπράττουν το λογικό σφάλμα  της των «όρων τετράδος» συνδέοντας και συναρτώντας την έννοια της χειροτονίας  και του λειτουργήματος του κληρικού με αυτή την χειροτονία του πρεσβυτέρου ή επισκόπου. Και παραβλέποντας το γεγονός ότι όχι μόνο οι διακόνισσες, αλλά και αυτοί οι διάκονοι-αν και αναμφισβήτητα αυτοί ανήκουν στον ανώτερο λεγόμενο Κλήρο- δεν έχουν πρεσβυτερικές αρμοδιότητες. Πράγμα αποδεικνύον  την

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Ο Θεσμός τών διακονισσών μέρος πέμπτον

Οι κυριώτεροι τομείς εργασίας των διακονισσών, η οποία εργασία προ πάντων αφορούσε: « εις τας των γυναικών υπηρεσία»1, είναι οι εξής:

Το έργο της φιλανθρωπίας των διακονισσών

1 Ένας από τους σπουδαιότερους τομείς  εργασίας των διακονισσών ήταν η άσκηση των έργων της αγάπης. Ήταν οι άγγελοι του ελέους και οι επισκέπτριες αδελφές των ασθενών2, των «θλιβομένων» και των ενδεών γυναικών3, μεταδίδοντας σ’  αυτές τα δώρα της Χριστιανικής αγάπης. Οι διακόνισσες επισκέπτονταν τους φυλακισμένους χριστιανούς, προσκομίζοντας τις υπέρ αυτών προσφορές. Στην φιλανθρωπική εργασία των διακονισσών μπορεί να υπαχθεί και η φιλοξενία των γυναικών, για την οποία ορίζονται στις Αποστολικές Διαταγές τα εξής: «Ει δε πτωχός ή αγενής ή ξένος επέλθοι… τούτοις τόπον ποιήσει εξ όλης της καρδίας αυτού ο διάκονος…Το αυτό ποιήτω και η διάκονος ταις επερχομέναις γυναιξί, πτωχαίς είτε πλουσίοις»4.
Στην εκκλησία των Διαμαρτυρομένων κατά το Διαφωτισμό και εντεύθεν έγινε προσπάθεια αναζωπυρώσεως και εξασκήσεως εκ μέρους των γυναικών των έργων της αγάπης. Όσον αφορά τώρα τα παρ’ ημίν συμβαίνοντα, είναι όλως ελπιδοφόρος η προσπάθεια η οποία παρατηρείται τα τελευταία έτη στη πατρίδα μας προς ανάπτυξιν της γυναικείας διακονίας.
Αν και δεν διακονούν οι γυναίκες όπως τα χρόνια του βυζαντίου εν τούτοις πρέπει να το ομολογήσουμε ότι οι γυναίκες μπορούν να προσφέρουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία μεγάλο ιεραποστολικό έργο.
Όσον αφορά τώρα το Βυζάντιο η φιλανθρωπική δράση των διακονισσών, όπως και η των διακόνων, ασκούνταν κάτω από τη στενή πάντοτε συνεργασία με τον επίσκοπο, τον οποίο αυτές αντιπροσώπευαν στις τάξεις του γυναικείου φύλου, με το να είναι αγγελιοφόροι του. 5
Γι’  αυτό οι Αποστολικές Διαταγές παραγγέλουν στους διακόνους και στις διακόνισσες τα εξής:
«Χρή ούν υμάς επισκέπτεσθαι πάντας τους δεομένους επισκέψεως. Και περί των θλιβομένων αναγγέλετε τω επισκόπω υμών. Ψυχή γαρ αυτού και αίσθησις είναι οφείλετε, εύσκυλτοι και ευήκοοι εις πάντα όντες αυτώ, ως επισκόπω υμών και πατρί και διδασκάλω»6.

Το ιεραποστολικό και κατηχητικό έργο τους
2 Άλλος σπουδαίος τομέας εργασίας των διακονισσών ήταν η ιεραποστολική, κατηχητική και διδακτική τους εργασία στον γυναικείο κόσμο. Μόνο που το κήρυγμα μέσα στο ναό απαγορευόταν ρητώς γι’  αυτές. Οι διακόνισσες αφ’  ενός προσείλκυαν πολλές γυναίκες του εθνικού κόσμου στη Χριστιανική πίστη και αφ’  ετέρου διενεργούσαν την Κατήχηση των κατηχουμένων γυναικών. Διδάσκοντάς τες τις αλήθειες του Συμβόλου της Πίστεως, τον τρόπο αποκρίσεως στις ερωτήσεις του εκκλησιαστικού λειτουργού κατά την ώρα του βαπτίσματος, όπως και τους κανόνες Χριστιανικής συμπεριφοράς πριν το βάπτισμα  και μετά απ’  αυτό. Και, τρίτον, δίδασκαν και νουθετούσαν πολλές φορές τις βαπτισμένες γυναίκες, είτε  ομαδικά, είτε ατομικά σε ζητήματα που αφορούσαν άλλοτε μεν στην ατομική ή οικογενειακή ή κοινωνική ζωή της γυναίκας, άλλοτε δε στα καθήκοντα μιας αφιερωμένης στο Θεό γυναίκας.

Άλλες αρμοδιότητες των διακονισσών

3 Οι διακόνισσες, όμως, δεν απέδιδαν έργο  μόνο στο ιεραποστολικό και κατηχητικό τομέα, αλλά και σ’  όλες τις εκδηλώσεις της εκκλησιαστικής ζωής, όπου αποτελούσαν τον συνδετικό κρίκο μεταξύ των Κληρικών και των Χριστιανών, οδηγώντας τις γυναίκες προς εκείνους και προπαρασκευάζοντας τις μετ’  αυτών συναντήσεις και συνομιλίες.
Οι διακόνισσες σ’  ότι αφορούσε τις γυναίκες εκπροσωπούσαν τον επίσκοπο και εκτελούσαν όλες τις εμπιστευτικές υποθέσεις που τους ανέθετε. Κατά τον Επιφάνιο, ένα από τα πλέον λεπτά καθήκοντα των διακονισσών  ήταν «η επίσκεψις πάθους»8. Που σημαίνει, όπως ερμηνεύεται από την

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>

Επιφανείς διακόνισσες τών Βυζαντινών χρόνων

α) Αγία Ολυμπιάδα

Η πλέον γνωστή διακόνισσα των βυζαντινών χρόνων, η οποία θα υμνείται ανά τους αιώνας ως απαράμιλλο υπόδειγμα γυναικείας διακονίας είναι η αγία Ολυμπιάδα, της οποίας η δράση συνδέθηκε στενώτατα με τον άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο.
Η  Ολυμπιάδα γεννήθηκε γύρω στο 365 μ. Χ. και καταγόταν από ευγενή ελληνορωμαϊκή οικογένεια. Ο πατέρας της Ακούνδος (κατ’  άλλους Σέλευκος) είχε το αξίωμα του «κόμητος».1 Όταν πέθαναν οι γονείς της, η Ολυμπιάδα  ήταν πάρα πολύ μικρή. Ευτυχώς όμως, ο κηδεμόνας και θείος της Προκόπιος, εκτός του ότι είχε έντιμο και εκλεκτό χαρακτήρα, ήταν και φίλος του αγ. Γρηγορίου Ναζιανζηνού.

Η ανατροφή της αγίας

Την όλη ανατροφή και διαπαιδαγώγησί της ανέλαβε η ευσεβής Θεοδοσία, η οποία ήταν αδελφή του αγίου Αμφιλοχίου, επισκόπου Ικονίου. «Η Ολυμπιάς ήτο προικισμένη με τα κάλλιστα δωρήματα της φύσεως. Διότι, και εις ωραιότητα έλαμπε και από έκτακτον εστολίζετο ευφυίαν, αλλά και εις παιδείαν και μάθησιν διέπρεπε και πλούτη κατείχε περισσά και άφθονα»,2 αφού έγινε κληρονόμος μιάς τεράστιας περιουσίας.3 Κατά τα έτη 379-381 μ.Χ., όταν ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός βρισκόταν στην Κων/πολη, η Ολυμπιάδα είχε την ευτυχία να δεχτεί άμεσα την επίδραση του Θεορρήμονος αυτού πατρός. Συχνά ο άγιος Γρηγόριος μετέβαινε να αναπαυθεί στο σπίτι της μικρής «Ολυμπιάδος του», όπως έλεγε.

Χειροτονία της Ολυμπιάδος εις διακόνισσαν

Η Ολυμπιάδα παντρεύτηκε το έτος 384 ή 385 μ.Χ. και πήρε ως σύζυγό της τον Νεβρίδιο, ο οποίος ήταν έπαρχος της Κων/πόλεως. Αλλά αυτός πέθανε μετά από λίγους μήνες4 και έτσι η Ολυμπιάδα έμεινε χήρα χωρίς κανένα παιδί. Το γεγονός αυτό κατέστη σημαντικός σταθμός της ζωής της. Την τόσο γρήγορη αποστέρηση του συζύγου της την εξέλαβε ως φωνή του Θεού που την καλούσε να αφιερωθεί κατά τρόπο ολοκληρωτικό στη διακονία της Χριστιανικής αγάπης. Γι’  αυτό, όταν ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος θέλησε να την παντρέψει εκ νέου με ένα συγγενή του, ονόματι Ελπίδιο, η Ολυμπιάδα αντέταξε επίμονη και σταθερή άρνηση.5

Η Ολυμπιάδα αφιερώθηκε ολόψυχα στα έργα του ελέους. Γι’  αυτό ο αρχιεπίσκοπος Κων/πόλεως Νεκτάριος, αν και αυτή ήταν πολύ νέα, εν τούτοις την χειροτόνησε διακόνισσα. Όπως λέγει ο

Συνεχίστε να διαβάζετε, πατήστε εδώ->>